De vraag houdt velen bezig. Wat is er aan de hand met de VVD en moet het verder met de rechtsliberalen? Ze staan all time low in de peilingen en minder dan de helft van de VVD-kiezers heeft nog vertrouwen in partijleider Dilan Yesilgöz.  

Staren ze in een gat of is er toch nog een wenkend perspectief? Waar dan? Hoe dan? Met wie dan? Dreigt het lot van de Duitse zusterpartij, de FDP? Jaap Jansen en PG Kroeger over de onheilspellende lotgevallen van de VVD.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Kantelpunt was de val van Rutte IV en het ‘epifaan moment’ van de gevallen premier. Zijn eigen partij, aangezet door het duo Dilan Yesilgöz en Ruben Brekelmans, had geen fiducie meer in het steeds weer vinden van slimme compromissen en vage afspraken rond het midden. Er moest de kiezers stevig rechttoe-rechtaan beleid op rechts in duidelijke taal geleverd worden. Bij migratie en asiel, op veiligheid en vooral ‘rust in de portemonnee’.

De VVD maakte hier een drieledige strategische fout. Ten eerste normaliseerde ze Geert Wilders en zijn PVV. Kiezers vroegen zich af: waarom neem je de kopie als het origineel beschikbaar is? Ten tweede zagen ze niet dat voor veel kiezers NSC een 'net alternatief' op rechts bood. En ten derde geloofde de VVD tegen alle bewijzen in – nota bene officieel vastgesteld door Mark Rutte – toch weer dat de Donner-doctrine succes beloofde.

Bij de vorming van een coalitie met PVV en NSC - BBB was hierbij nooit een wezenlijke factor - merkte de VVD al direct dat ze misgegokt had. Politiek was zij niet meer leidend, inhoudelijk kon ze zich juist niet als 'stevig rechts', maar slechts als gematigd 'safe pair of hands' profileren. De Donner-doctrine bleek opnieuw niet te kloppen. De extremisten en populisten radicaliseerden en werden stuurloos in een coalitie. Schoof werd het symbool van de onmacht die de VVD zichzelf hiermee aandeed.

Daarbij herrees het midden en vond men op centrumlinks een eensgezinde machtsoptie. D66 en CDA kwamen met eigen versies van Ruttiaanse gematigdheid en dreigden de VVD electoraal in te halen. De nieuwe strategie van de liberalen werd daarom 'alleen wij kunnen links nog blokkeren'; de kiezers moesten daarom ‘toch maar weer de VVD’ stemmen. Obstructie als eindspurt-leuze. Iets liberaals was nergens nog te ontwaren.

In de kabinetsformatie bleek Yesilgöz bereid het duo Rob Jetten en Henri Bontenbal aan te vullen en meerderheidsopties 'over rechts' te laten schieten, zolang haar obstructie-attitude beloond werd. Het minderheidskabinet kon op grote thema's steun en dynamiek verwerven, van stikstof tot Europa, defensie en woningbouw. De blokkade van 'links' was al vanaf de Regeringsverklaring een fata morgana. De liberale strategie mislukte opnieuw, net als na de val van Rutte. Om nu weer een kabinet te laten vallen lijkt al te riskant.

Intussen blijken bewindslieden als David van Weel en Eelco Heinen niet slipvrij en profileert Yesilgöz zich primair als schaduwpremier en schaduwfractieleider tegelijk. Heinen deelde gunsten uit aan 'links' die gretig geïncasseerd werden zonder allianties te realiseren. Tegelijkertijd wordt de route over rechts alleen maar onbegaanbaarder. De incoherentie tussen de leidende figuren in liberale kring neemt zichtbaar toe naar mate ook hun tweede poging tot een strategische aanpak van de rails loopt.

Zorgelijke peilingen doen de rest. Achter de schermen zeggen sommige VVD’ers: misschien is het wel eens goed dat we een forse klap krijgen. Een beetje zoals CDA (van 15 naar 5) en D66 (van 24 naar 9) in 2023 overkwam. Want die moesten toen wel schoon schip maken en nieuw leiderschap een kans geven. Een dreun als redding.

Een blik naar het Oosten biedt de VVD geen hoop. De FDP blies het eigen ‘paarse kabinet’ op en ging zelf ten onder: weg uit de Bondsdag, weg uit steeds meer deelstaten. Is ook de VVD aan het einde van haar levenscyclus?

***

Verder luisteren

611 - Piet Oud, de vrijzinnig-democraat die zowel de PvdA als de VVD oprichtte

610 – Kabinet-Jetten: de Algemene Politieke Beschouwingen van 2026 als tussenstand

609 - De zes stijlen van politici

604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef

599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?

594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap

591 – Honderd dagen kabinet-Jetten

589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan

582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist

568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten

563 - Als minderheid meerderheden maken

477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:49:08 – deel 2

01:18:54 – Deel 3

01:33:52 – Einde