Op Prinsjesdag en bij de Algemene Politieke Beschouwingen moeten partijen en hun aanvoerders laten zien waar ze voor staan; hun eigen geluid helder doen klinken en hun waarden en aanpak effectief zien te maken. Dan draait het steeds om de inhoud en de stijl waarmee zij die overtuigend weten te maken.

Dr. Carola Schoor van het Centre for Professional Learning van de Universiteit Leiden ontwikkelde een model met zes archetypen van politieke stijlen (zie hier een schema met de politieke leiders van 2026). Haar Handboek politieke stijl is een eyeopener voor politici en hun medewerkers. Maar ook voor kritische beschouwers in de media en voor iedereen die belangstelling heeft voor politieke ontwikkelingen en hun diepere grondslagen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met haar.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan.

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.

***

Politieke stijl en de vragen en uitdagingen daarbij zijn bijna zo oud als de wereld, laat Schoor zien. Het 'denken, doen en zeggen' dat politici kenmerkt, is nauw verbonden aan wat Aristoteles al identificeerde als de logos, ethos en pathos waarmee een politicus werkt. Denkt-ie sterk rationeel of intuïtief? Is hij volks of deel van de elite? Politicus of buitenstaander? Die kenmerken bepalen de stijl en het optreden van vrouwen en mannen in het politieke bedrijf.

Carola schoor maakte een handig schema van de zes stijlen met daarin de politieke leiders van 2026.

• Regent
• Samenwerker
• Probleemoplosser
• Activist
• Boze burger
• Orakel

De regent hoorde duidelijk bij de decennia van na 1848, maar verloor in de jaren ’60 van de vorige eeuw veel van zijn attractie. Daar tegenover kwam al vroeg de activist op, bijvoorbeeld ‘Us Ferlosser’, Domela Nieuwenhuis, bij het geknechte volk het vuur opstookte. Omtzigt was niet de eerste.

Een variatie daarop zijn boze-burgerpolitici, die als populist de ‘gewone mensen’ centraal stelden die zij als enigen wél begrepen. Die doken al in de jaren ‘20 op en na de oorlog in de CPN en bij Boer Koekoek, op links en op rechts. Ook Fortuyn was niet zoveel nieuws.

De verzuiling legde nadruk op politici die als regent de weg wezen, maar zich van daaruit nadrukkelijk gingen ontplooien als 'samenwerker', die zorgde voor brede consensus en conflictmijding. Carola Schoor ziet dat duidelijk in de ontwikkeling van Ruud Lubbers. In de actuele Haagse politiek zijn Rob Jetten en Jesse Klaver karakteristiek voor de stijl van samenwerker. Henri Bontenbal ook, maar met zijn 'bèta-brein' past op hem ook het stempel ‘probleemoplosser'. En Klaver moet opletten dat zijn achterban in hem ook wat van de activist kan herkennen.

Veel complexer vindt Schoor hoe het VVD-leiderschap zich ontwikkelde. Mark Rutte ontplooide zich sterk als samenwerker, maar na zijn vertrek leek Dilan Yesilgöz zich warempel meer te presenteren als regent - zoals vroeger Hans Wiegel. Dat maakte in de Schoof-coalitie de omgang met boze-burgerpolitici als Geert Wilders en Caroline van der Plas en zo'n 'verlosser' als Omtzigt al complex, maar zeker niet minder in de huidige minderheidscoalitie met Jetten en Bontenbal en met oppositieleider Klaver. Dit kan eigenlijk niet goed gaan, denkt Schoor.

***

Verder lezen

Carola Schoor – Handboek politieke stijl

Voor de kijkers thuis (De Groene Amsterdammer, 10 september 2026)

Petra de Koning – Mark Rutte

Bas Erlings – Het spel van de populist

***

Verder luisteren

Stijlen van samenwerken

604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef

599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?

591 – Honderd dagen kabinet-Jetten

563 - Als minderheid meerderheden maken

562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA

550 - Dick Schoof, een premier om van te leren

Stijlen van politici

293 - Hoe houd je een boeiende toespraak en wat moet je vooral niet doen?

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president

181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker

579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?

64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop

461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders

401 - Adieu Dries!

443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:47:00 – Deel 2

01:20:31 – Deel 3

01:39:32 – Einde