De eerste twee maanden van het nieuwe kabinet lieten meteen zien onder welke druk het minderheidskabinet van Rob Jetten moet presteren. Ze werden direct in een wereldwijde crisis gestort, met dramatische gevolgen voor de energiezekerheid, grondstofketens, economische perspectieven en geopolitieke dreigingen. Een stevige, parlementaire meerderheidsalliantie is niet in zicht en ook met de polder zijn de vooruitzichten nog gruizig. Je zou er somber van worden.

Niettemin heeft het kabinet op vier grote thema's panache getoond. Soms zonder dat men in de buitenwacht daar erg in had, noteren Jaap Jansen en PG Kroeger. Maar op drie grote thema's is de mist nog niet opgetrokken.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Meest in het oog liep natuurlijk het 'asiel en migratie dossier'. Jetten gunde de VVD na tal van vergeefse pogingen – ook al onder Rutte - om dit nu echt te regelen af te ronden. Bart van den Brink, de CDA-vicepremier, bleek bereid de wetgeving van VVD'er David van Weel - die hier PVV'er Marjolein Fabers werk voortzette - in de Senaat te verdedigen en zo af te ronden. Maar de Senaat is na ‘Schoof’ een mijnenveld. De grootste partij bij de Eerste-Kamerverkiezingen van 2023, de BBB, is daar in splinters uiteen gevallen, zoals ook PVV en BBB 'aan de overzijde'.

De labiliteit werd nog verhevigd doordat Geert Wilders bijna te laat ontdekte dat succes voor Van den Brink juist voor zijn PVV funest zou zijn. Diens opdracht was duidelijk: de linkerzijde niet frustreren, de rechterzijde vastpinnen op hun eigen 'strengste beleid ooit' en voor SGP en CDA humane uitvoering daarvan garanderen. Lukte hem dat, dan zou de PVV zijn aanpak moeten omarmen en vastzitten aan met hem solidair meewerken aan het aanstaande EU-migratiepact. Prompt dwong Wilders zijn senatoren tot allerlei pirouettes om te voorkomen dat zij de wetgeving van hun 'kanjer' Faber nog zouden moeten steunen. Deze absurde situatie werd nog potsierlijker door manoeuvres bij D66. Premier Jetten had misschien toch wat Lubberiaans 'even meedenken' in eigen kring moeten toepassen.

Anders dan het beeld na afloop kwam Bart van den Brink toch met winst uit de strijd. Hij kan in hoog tempo nu effectieve, uitvoerbare en humane wetgeving voorleggen en beide Kamers uitdagen nu wél hun werk te doen. In zijn eigen partij, het CDA, zal hij wel even moeten uitleggen dat dit resultaat geen reden tot ‘teleurstelling over weinig steun voor kabinet’ is (het commentaar van CDA-leider Henri Bontenbal), maar juist kans biedt zich te profileren als gedegen partij. Zeker ten opzichte van VVD en PVV die keer op keer niet leverden bij 'asiel'.

Het kabinet kan intussen profiteren van grote doorbraken tijdens de Eurotop op Cyprus. Bij de Straat van Hormuz, de steun aan Oekraïne, energienoodbeleid en de praktische uitwerking van de rapporten Draghi en Letta zit Nederland daadwerkelijk aan tafel – het staat niet meer op het menu.

Het nationale energiepakket van het kabinet bleek zó doelgericht te zijn ingevuld, dat ook gepatenteerde klagers over Haags beleid opvallend stil waren. Zelfs de boeren en de vissers!

Ook bij de Voorjaarsnota kon de coalitie een reeks stappen zetten met wisselende Kamermeerderheden. Daarmee lijkt naar Prinsjesdag het pad geëffend. De onzekerheden zijn nog groot, ook geopolitiek gezien, en VVD-minister Eelco Heinen heeft er een handje van problemen door te schuiven - hij lijkt meer op de voormalige Griekse minister Yanis Varoufakis dan op een strakke Onno Ruding (CDA, kabinetten-Lubbers I en II) of Jeroen Dijsselbloem (PvdA, Rutte II).

Drie mistbanken hangen nog voor de kust bij Scheveningen. Het noodzakelijke sociaal akkoord van kabinet en polder vertoont weinig dynamiek. De druk neemt toe nu blijkt dat het kabinet-Schoof in de WIA nog veel meer gaten en problemen achterliet. Enkele signalen gaf Jetten wel al af, zoals bij verzachting bij ingrepen in de bijstand.

In het CDA klinken niettemin zorgen over het al te liberale karakter en de toonzetting daarbij van de coalitie. De uitgestoken hand valt minder op dan de permanente campagnestand van de VVD en onwennigheid bij D66 in haar rol als leidende coalitiepartij.

Mistig is ook de grote aangekondigde hervorming in de zorg van VVD-minister Sophie Hermans en CDA-minister Mirjam Sterk. Het beteugelen van de kosten is geen rocket science - de Duitse coalitie van CDU/CSU en SPD is met precies hetzelfde bezig. Gek genoeg dreigen hier vooral in de VVD problemen. Eigen bijdragen voor meer gefortuneerde ouderen is in die partij sinds Rutte II een doembeeld. De strijd kon hier weleens vooral door VVD’ers onderling gevoerd gaan worden.

Waar de mist nu zou kunnen optrekken, is bij de 'taskforce toekomstige welvaart en vestigingsklimaat'. Op Cyprus is met het stevige EU-pakket 'One Europe, One Market' een doorbraak mogelijk met de concrete aanpak van de rapporten Draghi, Letta, Wennink en de door Heinen zo bepleite 'Kapitaalmarktunie'. Nederland kan als lid van de E6-kopgroep van grote economieën van de EU voortrekker zijn. Hier moet vóór de Franse presidentsverkiezingen concreet 'geleverd' worden, beseffen alle betrokkenen. Kabinet en Kamer kunnen hiermee meteen aan de slag om economie, kennis en technologie te versterken.

***

Verder luisteren

579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?

575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel

568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten

563 - Als minderheid meerderheden maken

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president

181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker

571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan

558 – Poetins rampjaar, Jettens kans

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:39:37 – Deel 2

00:59:50 – Deel 3

01:19:13 - Einde