Vorige week mocht ik voor een pensioenfonds een deelnemers participatie begeleiden. De bedoeling was dat de deelnemers zelf zouden nadenken over wat ze met de beleggingen van het fonds willen bereiken. Dat uitvragen is een uitstekend idee en daarom werk ik daar graag aan mee. Het idee dat pensioenfondsen wel even bepalen wat goed is voor hun deelnemers is voorbij. Duurzaamheid was voor pensioenfondsbestuurders altijd een makkelijke keuze. Duurzaam beleggen in wat voor vorm dan ook klinkt immers altijd goed. Wie kan daar nu tegen zijn? Voor pensioenbestuurders is dat bovendien wel prettig want dan gaat de aandacht wat minder naar beleggen. En beleggen is nu eenmaal veel moeilijker. Daar kan je ook verkeerde beslissingen nemen. In de race naar duurzamer beleggen vergeet men wel eens dat rendement de primaire reden van het bestaan van een pensioenfonds is. In het uitvragen is wel belangrijk dat het pensioenfonds niet naar een bepaalde uitkomst toewerkt. Met de juiste vraagformulering kun je alle antwoorden krijgen die je wilt.

Als je deelnemers niet meekrijgt loop je bovendien kans op een revolte. Een mooi voorbeeld zagen we eerder bij CalPERS, het pensioenfonds voor het Californische overheidspersoneel. Dat fonds besloot in 2000 niet meer in tabaksbedrijven te beleggen. Vanuit duurzaamheidsoverwegingen is daar wat voor te zeggen. Echter na deze beslissing versloegen de tabaksaandelen de rest van de beurs met twee vingers in de neus. In 2016 zou je met tabaksaandelen ruim 400% hebben verdiend tegenover gewone aandelen maar 100%. Deelnemers aan het pensioenfonds kwamen in opstand. Dat ‘woke beleggen’ moest maar eens afgelopen zijn. Er volgde in 2016 een heftige strijd om weer wel in tabaksaandelen te gaan beleggen. Het grappige is dat 2016 achteraf juist een piek in de performance bleek te zijn. Gelukkig voor het fonds hield de ban op tabak stand, want in de jaren die volgden leverden tabak alle outperformance weer in.

Tijdens de participatie dag waren er ook discussies over de zin van duurzaam beleggen. Goed punt. Ik hoor bijvoorbeeld wel eens de opmerking dat de co2 uitstoot van een portefeuille is gedaald. Dat is complete onzin. Als ik mijn aandelen Shell verkoop gebeurt er helemaal niets met de co2 uitstoot. Het heeft een hoge Pontius Pilatus gehalte. Zolang ik mijn handen maar in onschuld was, is er niets aan de hand.

Voor wie niets van dat ‘woke beleggen’ moet hebben, is er een alternatief; het Vice fund. Dat belegt in alles wat maar fout kan zijn, gokken, wapens, tabak, drugs en alcohol. Alleen heeft dit fonds in de afgelopen 10 jaar een dramatisch slecht rendement behaalt. Het is maar liefst 60% bij de wereldaandelenindex achter gebleven.

Deze voorbeelden geven eens te meer aan dat er geen zwart wit oordeel is over wat goed is of wat slecht is voor het rendement. Maar wat voor keuze je ook maakt, zorg in ieder geval dat je de deelnemers aan het pensioenfonds mee krijgt. Het pensioenfonds werkt immers voor de deelnemers. Sommige bestuurders lijkten dat nog wel eens te vergeten. En als je de deelnemers niet meekrijgt, zit je uiteindelijk altijd fout.

Over Corné van Zeijl

Corné van Zeijl is analist en strateeg bij Cardano en belegt ook privé. Reageer via c.zeijl@cardano.com. Deze column kun je ook iedere donderdag lezen in het FD.