Parkinson is de snelst groeiende hersenziekte ter wereld en in Nederland leven er volgens neuroloog Bas Bloem zo’n 65.000 mensen mee. Medicijnen vullen het tekort aan dopamine goed aan, maar geen enkele behandeling remt het ziekteproces. Dat veelbelovende middelen steeds stranden, komt volgens Bloem waarschijnlijk doordat ze te laat worden ingezet: bij de diagnose is een groot deel van de dopaminemakende cellen in de hersenstam al verloren. Wie de ziekte wil afremmen, moet haar dus jaren eerder vinden.

In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen hoe vroege opsporing en slimme hulpmiddelen de parkinsonzorg veranderen. Te gast zijn Bas Bloem, neuroloog en hoogleraar Neurologische Bewegingsstoornissen bij het Radboudumc, en Martijn van der Ent, medeoprichter en medisch directeur van Cue2Walk.

Bloem vertelt over onderzoek naar een bloedtest die de activiteit meet van AADC, een enzym dat nodig is voor de aanmaak van dopamine. Het lichaam probeert het tekort jarenlang te compenseren, waardoor die activiteit al verhoogd is bij mensen die nog geen diagnose hebben maar wel hun dromen uitleven. Van mensen met zo’n remslaapstoornis ontwikkelt volgens Bloem zo’n 70 procent later parkinson of een verwante ziekte. Hij benadrukt dat de test voorlopig alleen bedoeld is voor de wetenschap, om deelnemers te vinden voor trials met remmende therapieën. Betrouwbaar wordt de voorspelling pas in combinatie met andere signalen, zoals een huidbiopt.

Daarnaast noemt Bloem parkinson grotendeels een omgevingsziekte. Bestrijdingsmiddelen zijn het best onderzocht, maar ook zware metalen, oplosmiddelen en microplastics spelen volgens hem een rol, en juist de combinatie van stoffen baart zorgen. Of iemand ziek wordt, hangt mede af van genetische aanleg.

Van der Ent richt zich op freezing: het plotseling vastlopen tijdens het lopen, dat leidt tot vallen en angst om te bewegen. De SmartCue, een sensor die net onder de knie wordt gedragen, herkent dat moment en geeft dan een ritmische tril- of geluidsprikkel waarop de gebruiker weer bewust gaat stappen. Omdat het signaal alleen aangaat als het nodig is, went het brein er minder snel aan dan aan een doorlopende metronoom. Gespecialiseerde fysiotherapeuten leren mensen het apparaat thuis te gebruiken, want daar ontstaan de problemen. Die begeleiding valt onder fysiotherapie, het apparaat van 645 euro wordt niet vergoed. Cue2Walk is in gesprek met zorgverzekeraars; een langlopende studie naar de effectiviteit in de praktijk loopt nog.

Over deze podcast

BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.

Over de makers

Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma’s in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.

Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.