De rijksoverheid is toegewijd en ijverig, maar ook log en overladen door regels en de uitzonderingen daarop die de regels onuitvoerbaar maken. Het kabinet wil stoppen met symptoombestrijding en ‘fundamenteel eenvoudiger werken’ en ‘Haagse muren doorbreken’. En daarbij meteen €3,5 miljard besparen op de overheidsdiensten. Lukt dat en kan dat allemaal tegelijk, vragen Jaap Jansen en PG Kroeger zich af. Ze praten er over met Bart Snels, in opdracht van het kabinet kwartiermaker van de taskforce slagvaardige overheid en Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer. Plaats van handeling de Dutch Design Week in Eindhoven.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

** Hoeveel PFAS zit er in het kraanwater bij jou? Doe de kraanwatercheck van Greenpeace en ontdek hoeveel PFAS er in jouw postcodegebied is gemeten **

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid) stuurde op 26 oktober een brief hierover naar de Tweede Kamer. Volgens Bart Snels moet de taskforce het regelperfectionisme aanpakken en de oorzaken van de overladen overheid. Hij wil de ‘rommelzolder’ van honderden voorschriften en detailpunten opruimen. Daarvoor komt er jaarlijks een vereenvoudigingswet. Pieter Duisenberg onderstreept dat blijkbaar alleen zo de ministeries tot heldere doelstellingen kunnen komen: "Teleurstellend is bijvoorbeeld hoe Defensie daar niets van bakt, hoewel het reusachtige investeringen moet plannen. En ook Onderwijs niet."

De complexiteit zit de overheid in de weg, zegt Snels. Denk aan de hardnekkigheid van 'ondoelmatige fiscale regelingen' die niet alleen tientallen miljarden euro’s verspillen, maar ook menskracht en controlewerk opsouperen. In het sociaal domein lopen vele vormen van hulpverlening elkaar in de weg – daarmee worden mensen uiteindelijk niet geholpen. Bij het beveiligen van de Noordzeebodem - kabels, energie, defensie - verlamt onduidelijkheid over bevoegdheden de slagvaardigheid, gispt Duisenberg de betrokken diensten.

Belangrijker dan ambtelijke discussies over 'welke zelfstandige bestuursorganisatie gaat waarover’,  noemt Snels de cultuur van samenwerking met uitvoerders en medeoverheden. Met Alexander Pechtold schreef Snels een boek over de ervaringen van publieke dienstverleners. In de politiek worden zij niet gezien en op de ministeries niet begrepen.

Uitvoeringsorganisaties worden vaak pas in de eindfase van het beleid maken gevraagd mee te kijken. Terwijl bijvoorbeeld bij spoedwetgeving tijdens de covid-pandemie bleek dat de omgekeerde werkwijze zeer effectief was en - inderdaad - wél slagvaardig.

Slagvaardigheid als normstelling vereist een zelf-kritischer politiek milieu. Doorwrochte uitvoeringstoetsen bij wet- en regelgeving doen de ogen daar zelden glanzen. Stoere aankondigingen of aanklachten vullen daarentegen de talkshows. Als de Tweede Kamer serieus minder regels en detailzucht wil, zal zij als wetgevende macht moeten leren daarnaar te handelen. Bijna vijfduizend moties per jaar zijn geen uitdrukking van een cultuur van 'de politiek doet het wat en de uitvoering het hoe', zoals het kabinet het graag zou willen.

Het 'doorbreken van Haagse muren' kan onspectaculair toch zeer slagvaardig gebeuren. Maar dat vereist wel daadkracht. Zoals bij het saneren van de vele 'documentmanagementsystemen' binnen de rijksoverheid of het lange termijn investeringsbeleid frustrerende kasstelsel. De rijksoverheid verdient een redesign.

***

Verder luisteren

Overheid en beleid voor de lange termijn

• 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis’
• 112 – Snels en Sneller: Tweede Kamer moet uitgaven strenger controleren
• 554 – Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere
• 446 – Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd

Dilemma’s en uitdagingen

• 120 – Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan
• 445 – Chaos en onrecht in het sociale stelsel
• 226 – In het oog van de orkaan: Roel in ’t Veld over wat er mis is met politiek en bestuur
• 222 – Na de kindertoeslagaffaire. Hoe Nederland rechtsstaat en democratie kan verbeteren. Gesprek met Richard Barrett van de Venetië Commissie
• 147 – De kindertoeslagaffaire: het ging al mis bij de wetgeving

Denkers

• 210 – Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
• 208 – Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:07:30 - Advertentie Greenpeace

00:09:02 - Deel 2

00:38:19 – Deel 3

01:10:50 – Deel 4

01:27:40 – Einde