625 – De VVD-crisis in de coalitie van Jetten

 

De partij van de erfgenamen van Mark Rutte, de langst dienende premier na de oorlog; de eerste liberale premier sinds een eeuw, dreigde het kabinet-Jetten ten val te brengen. Op de valreep schrok de VVD terug. In drie jaar drie keer een demissionair kabinet dankzij VVD-geknoei, dat kon toch ook niet, beseften de rechtsliberalen afgelopen weekend. Maandagavond kwam de vredespijp op tafel. Jaap Jansen en PG Kroeger over de VVD-crisis in de coalitie van Jetten.

Uiteindelijk zijn we toch een bestuurspartij, concludeerden partijleider Dilan Yesilgöz en fractievoorzitter Ruben Brekelmans. Er zit al veel beleid in de pijplijn. Beleid waarvoor ook de VVD heeft getekend. Grote beleidspakketten. Defensie, stikstof, migratie, woningbouw, kennisinvesteringen, hernieuwd polderoverleg over sociale zekerheid en dankzij de Tweede Kamer een oplossing voor Box 3 en een aanvaard Belastingplan. Belangrijke correcties op het Prinsjesdag-pakket waardoor de VVD-leus ‘rust in de portemonnee’ warempel dichterbij is gekomen.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Niemand wilde weer verkiezingen en een opnieuw  lange kabinetsformatie. De turbulentie wereldwijd benauwt en ‘impasse is stilstand en vooral duur’ zei Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg al in Betrouwbare Bronnen.

En als je goed kijkt, is de VVD spekkoper van de deal van Pro en Volt met D66 en CDA. Zij kreeg de vermogenswinstbelasting die minister Eelco Heinen vanaf dag 1 had geëist. Ondernemers en directeur-grootaandeelhouders werden in Box 2 niet geraakt. Ook kleine spaarders, familiebedrijven en werkenden werden uiteindelijk gespaard en minder belast. En de verhoging van lasten op vermogenden bleef beperkt, vergeleken bij het aanvankelijke plan van Pro en Volt. "Als er bij de VVD nog strategisch denkenden actief waren, zouden die D66 en CDA juist bedankt hebben voor zo'n deal over links," zei een fiscale bolleboos.

Maar de VVD was naar buiten toe ziedend. Begrijpelijke emoties gelet op de verwoestende recensies die minister Heinen de afgelopen weken steeds vaker kreeg. Kenners waren onthutst hoe Financiën elementaire regels van betrouwbaar, gedegen begrotingsbeleid aan de laars lapt. Een wetsvoorstel met een gat van € 17 miljard, budgetreserves voor andere doeleinden als dekking misbruiken, lasten op werkenden verzwaren om vermogens te ontlasten, het kon blijkbaar allemaal bij 'IJzeren Heinen'.

Bovendien merkte de VVD dat zij door eigen tactieken klem zit nu rechts verder versplintert en de partijleiding de greep op de eigen club verloren heeft.

Woedende verwijten aan met name CDA-voorman Henri Bontenbal getuigden van ongeremde emotie. Bontenbal bleek heel wat 'roomser' dan de verkrampte liberalen zich hadden voorgesteld. D66-premier Rob Jetten liet hem, samen met zijn luitenant Jan Paternotte vanuit de Kamer een meerderheid vinden en cementeerde zo de basis voor zijn kabinet en zijn positie als premier in de komende drie jaar.

Hoe nu verder?

Moedig voorwaarts à la Gerard Reve nu de weg naar ‘herstel van vertrouwen’ lijkt te zijn gevonden? Er moet nog heel wat gebeuren om de verpeste sfeer echt te verbeteren. Kan bijvoorbeeld Eelco Heinen aanblijven? De VVD zou hem kunnen inruilen voor een andere bewindspersoon, zoals het CDA in 1980 deed met Frans Andriessen. Die kreeg daarna bovendien een glansrijke loopbaan als Europees staatsman.

Sybrand Buma wordt nu ingezet om het kabinet te helpen. Geen buitenstaander kent de verhoudingen tussen D66, VVD en CDA beter dan de oud-informateur. En als het vertrouwen alsnog wegebt, kunnen D66 en CDA als minderheid ook zonder de VVD een heel eind komen, bleek vorige week met het Belastingplan. Dan kan er ook nog worden teruggegrepen op de eerdere prove van een coalitieakkoord van Jetten en Bontenbal uit de kabinetsformatie. De Tweede Kamer waardeerde dat document destijds en wil ook geen verkiezingen, laat staan de VVD belonen voor chaos. En wat voor campagne zou de VVD dan nog kunnen voeren om haar oude kiezers terug te winnen?

***

Verder luisteren

Minderheidskabinet in de waagschaal

604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef

610 – Kabinet-Jetten: de Algemene Politieke Beschouwingen van 2026 als tussenstand

599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?

563 – Als minderheid meerderheden maken

Perikelen bij partijen

568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten

615 – Wat is er aan de hand met de VVD?

477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem

594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap

532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij

Crisis aankunnen

609 - De zes stijlen van politici

200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel

En als bonus

561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:34:39 – Deel 2

01:18:30 – Deel 3

01:42:55 – Einde