Zochitika (Chinyanja)

Mchitidwe ochitila nkhanza anthu a chi Alubino wayambilanso m’madela ena a mdziko la Malawi ndipo mtsogoleri wa bungwe la APAM la anthu a chi alubino Young  Muhamba, wati akufuna kuti akadandaule za mchitidwewu kwa mtsogoleri wa dzikolo Professor Arthur Peter Mutharika. Jayne Chilimampunga akutambasula bwino nkhaniyi.

Alimi ambiri mdziko la Zambia, akudandaula kuti boma likuchedwa kuwapatsa ndalama zawo pa zokolola zawo zomwe anagulitsa ku bungwe  la boma lowona za chakudya la Food Reserve agency chaka chatha pamene boma linalonjeza kuti liwalipira alimi onse a mdzikolo pofika pa 10 January chaka chino. Ziyenela Zimba wabwela ndi nkhani yons

Akatswili osiyana siyana a mdziko la Malawi, alankhulapo pa za mtsogoleri wa dzikolo professor Arthur Peter Mutharika, kukwanitsa masiku 100 chiyambileni kulamula pambuyo popambana masankho chaka chatha. George Mhango akusimba.

Yemwe kale anali Nduna ya za chuma mdziko la Mozambique Manuel Chang, wapita ku bwalo la Federal mdziko la USA pa kufuna kuti limve pempho lake lofuna kuti atulutsidwe mndende. Bright Sonjera akufotokoza

Pamene ophunzira ayamba kuphunzira mwa ulere mdziko la Malawi,akatswiri pa nkhani za ndale komanso maphunziro ayankhulapo pa kufunika kwa bvoma kuonjezera malo ogonera pa masukulu ena a maphunziro. Jane Chilimampunga

Nduna ya za chuma mdziko la Zambia Situmbeko Musotokwane, yalengeza kuti boma tsapano lidzilola Ochita malonda a za migodi kuti adzipereka misonkho kugwiritsira ndalama ya dziko la China kuphatikiza ya dziko America. Ziyenela Zimba akufotokoza zambiri

Presidenti wa dziko la Malawi, Professor Arthur Peter Mutharika, wasintha nduna zake za boma patangodutsa miyezi itatu iye kukhala mtsogoleri wa dzikolo. Mtolankhani wa Channel Africa George Mhango wafotokoza zambiri.

Ngozi za pa nsewu zikupitilira kukwera mdziko la Malawi, ndipo pali mafunso pa zomwe zikupangitsa izi. Anthu ambiri akutaya miyoyo yawo ndipo ena akubvulala modetsa nkhawa. Mtolankhani wa Channel Africa Jane Chilimampunga, walankhula ndi katswiri pa nkhani zosiyana siyana mdzikolo Bernard Mwanza, yemwe wakhala akuinika mwa chidwi pa nkhaniyi.

Pali manong’o-non’go akuti aphungu achipani chotsutsa boma cha Patriotic Front, PF, mdziko la Zambia amene anavotela Bill 7 akumaopsyezedwa ndi anthu osadziwika bwino kuti adzaphedwa. M’modzi mwa akuluakulu achipanichi, Philip Bobat Phiri wati nkhani ya ziopsyezo ndi yoipa komabe aphungu achipani chake anachita bwino kuvotela Bill 7. Daniel Elisha Banda akusimba.

Nthambi ya thangatani ana ya UNICEF ya m’bungwe la United Nations yati atsikana ochepela zaka 18 zakubadwa  ofika pafupi fupi 1.8 miliyoni amakwatila mdziko la Zambia. Ziyenela Zimba akufotokoza zambiri.

Dziko la Mozambique layimitsa kugula katundu wina kuchokela ku mayiko a kunja yemwe ndi cement, fulawa, mchele, sipageti, madzi a m’mabotolo  ndi ma tayilosi  ndi cholinga chokuti anthu a mdzikolo azigula katundu opangidwa mdziko lomwelo komanso kuti ndalama za kunja zisamasowe mdzikolo. Bright Sonjela akufotokoza 

Mtsogoleri wa dziko la Malawi Professor Arthur Peter Mutharika, wafika ku Malawi pambuyo pokhala mdziko la South Africa kwa ma sabata pafupi fupi awiri komwe anali pa ulendo wa pa okha osati wa boma. George Mhango akufotokoza zambiri

Banki yayikulu pa dziko lonse la pansi yawuza dziko la Malawi kuti libweze ndalama zokwana 700,000 us dollars ku bankiyi  chifukwa chokuti ma khonsolo ena a dzikolo sanagwilitse ntchito ndalamazo momwe zimayenela kugwilira ntchito. George Mhango akusimba.

Bwalo la za malamulo la Constitutional court la dziko la Zambia  lakana kumva pempho la atsogoleri azipani zotsutsa lakuti liimitse Bill 7 yomwe panopa aphungu akukambilanapo mu nyumba ya malamulo .  Pali *nkhawa zakuti ngati Bill imeneyi yakhazikitsidwa ngati lamulo, President adzakhala ndi mphamvu zopyola malire . Daniel Elisha Banda akutambasula nkhaniyi.

President wa dziko la Mozambique Daniel Chapo wasayina migwilizano yoposela 20 ndi dziko la Portugal. Bright Sonjela akusimba.

Chitetezo chinali chokhwimwa maka mmizinda yaikulu ya dziko la Tanzania lero pomwe dzikoli limakumbukira ufulu odzilamulira palokha Independence Day pamenenso atsogoleri adzikoli analimbikitsa lamulo loti anthu omwe sakugwira ntchito zofunikira asatuluke m’nyumba zawo. M’mizinda ya dalasilamu, Dodoma, Iringa ndi ina anthu samayenda ndipo ogulitsa malonda nawo anali mmakomo kuopa kuphwanya zomwe boma ladzikolo linalamula kuti anthu asatuluke. Africa Alfred Dzaoneni akufotokoza zambiri.

Ndende za mdziko la Zimbabwe zatsegulira masiku okuti anthu wamba azilowa mndende kuti awone zomwe zimachitika m’menemo . John Kassim akufotokoza.

Mkulu wa bungwe loona za ma ufulu achibadidwe a anthu la United Nations High Commission for rights, a Vokker Turk,wati dziko la Uganda likuphwanya maufulu a anthu otsutsa boma munyengo ino ya makampeni. Alfred Dzaoneni ali ndi zambiri.

Dziko la Malawi lakhazikitsa ndondomeko yogwilitsa ntchito tindege tating’ono (ma drawns) ku malire a dzikolo ndi mayiko a Tanzania, Zambia ndi Mozambique ndi cholinga chochepetsa mchitidwe olowetsa katundu mdzikolo mwamazembela. George Mhango wabwela ndi nkhani yonse

Apolisi  mdziko la Malawi, amanga mlembi wamkulu wa kale wa mu ofisi ya prezidenti a Colleen Zamba pomwe amapita ku Switzerland. Kondwani Nyamasauka wabwela ndi nkhaniyi.

Prezidenti  wa dziko la South Africa Cyril Ramaphosa anali nawo pa mwambo otsegulira kampani ya gas ku nyambane mdziko la Mozambique komwe ali pa ulendo ocheza mdzikolo polimbikitsa ubale wa pakati pa mayiko awiriwa. Bright Sonjela ali ndi nkhani yonse.

Nyumba ya malamulo ya mdziko la Malawi yavomeleza ndondomeko yawonjezela ndalama ku  thumba la chuma choyendetsela boma kufikila chaka cha m’mawa zomwe ndi zokwana 512 biliyoni Malawi kwacha. George Mhango wadza ndi zambiri za nkhaniyi

 Nyumba ya malamulo ya dziko la Zambia, yathetsa udindo wa phungu ya nyumbayi Tasila Lungu mwana wa president wakale wa dzikolo Edgar Lungu chifukwa chokuti phunguyo sanapite ku nyumbayi kwa nthawi yayitali pambuyo pa kumwalira kwa bambo ake a Lungu. Ziyenela Zimba wabwela ndi nkhani yonse

Mpingo wa Katolika wa Mpika Diocese ku chigao cha Muchinga cha dziko la Zambia, waletsa ansembe kulandira katundu wina aliyense kwa atsogoleri aza ndale maka pa nthawi ino pamene zipani zandale zikukonzekera masankho omwe adzachitika chaka cha mawa pamene Mipingo imene ilibe maziko wolimba aza chuma imakopedwa ndi katundu yemwe atsogoleri azandale amagawa. Daniel Elisha Banda akulongosola.

Prezidenti  wa dziko la Mozambique, wapempha ma kampani a mdziko la Brazil kuti akatsegule ma business mdziko la Mozambique ndipo a Chapo alankhula izi  pamene wakumana  ndi prezidenti wa Brazil Lula Da Silva mdziko la Mozambique. Bright Sonjela wabwela ndi nkhani yonse

Mchitidwe ozipha wachulukila mdziko la Malawi maka maka pakati pa achinyamata  pamene chiwelengelo chikupitilira pang'ono 2000 kuchokela mchaka cha 2022. Jayne Chilimampunga akufotokoza zonse

Mtsogoleri wakale mdziko la Malawi Dr Lazarus Chakwera, wasankhidwa ndi bungwe la Commonwealth  kukatsogolera zokambirana zodzetsa bata ndi mtendere  mdziko la Tanzania kutsatira kusamvana komwe kunabuka mdzikolo pa mbuyo pa zisankho zomwe ambili sanavomere mtsogoleri wa dzikolo Samia Saluhu Hassan. Kondwani  Nyamasauka  akufotokoza.

Ma bungwe a lost history ndi CDEDI  lero anakasiya chikalata ku nyumba ya malamulo kupempha kuti nyumbayi iyambe kukambirana zokambirana zawo mu  ziyankhulo za makolo zomwe zi mayankhulidwa mdziko la Malawi. Kondwani Nyamasauka wadza ndi nkhani yonse.  

Apolisi adziko la Tanzania, atulutsa mndende ena mwa anthu  omwe amayankha milandu yofuna kuwukira dziko komanso omwe akuganiziridwa kuti anayambitsa ziwawa nthawi yomwe ku machitika zisankho mdzikolo mwezi watha.Mwa ena omwe awatulutsa ndi wachiwiri kwa wa pampando wachipani chotsutsa cha CHADEMA a John Heche omwe chipani chawo sichinapikisane muchisankho chomwe mtsogoleri wadzikolo a Samia Suluhu Hassan apambana ndimavoti 98 pelecenti. Alfred Dzaoneni wadza ndi zambiri

Magulu ena a anthu mdziko la Zambia adzudzula  mchitidwe wa ziwawa pamene anthu ena anagenda president wa dzikolo ku chigawo cha migodi kumapeto sabata yatha pomwe anena kuti anthu azitsata njila zabwino zolankhulira za ku khosi kwawo osati kuchita mtopola. Ziyenela Zimba wabwela ndi nkhani yonse

Vuto lakusowa kwa mafuta a galimoto mdziko la Malawi layambilanso mdziko la Malawi. Mtolankhani  wa Channel  Africa  mu nzinda wa Lilongwe mdzikolo anayenda m’malo ambiri momwe anapeza kuti galimoto zambiri zikupanga mizere itali -itali kusaka mafuta, kodi vuto vutoli  lili chonchi kamba chani mtolankhaniyu  akulongosola.

Chipani cha United Transformation Movement -UTM  mdziko la Malawi, chapempha boma kuti lichite kafukufuku wina okhudza ndege yomwe inapha yemwe anali wachiwiri kwa mtsogoleri  wa dzikolo Dr Saulos Chilima ndi anthu ena asanu ndi atatu. Kondwani Nyamasauka  akufotokoza nkhani yonse.

Mmodzi mwa akuluakulu achipani chotsutsa boma cha PF ndi kalembela wa zipani za mgwirizano za Tonse Alliance mdziko la Zambia asumira President Hakainde Hichilema ku bwalo la za malamulo kamba kakuti wayambitsa ntchito yakusintha mfundo zina za malamulo kopanda kutsatira malamulo adziko. Pakadalipano bungwe lapadera lomwe linasankhidwa ndi boma likutolera maganizo a anthu pa nkhaniyi ku zigao zonse khumi za dzikolo. Daniel Elisha Banda akutambasula nkhaniyi.

Akatswiri   a ndale mdziko la Malawi, ati kupatsidwa belo kwa ena mwa anyamata omwe akuwaganizila kuti ankamenya ndi kuvulaza anthu kugwiritsa ntchito  zikwanje mboma la Malawi Congress party--MCP kungathe kusokoneza chitetezo cha mboni za nkhaniyi. Akatswiriwa ndi a Dr George Chaima ndi A Bon Kalindo omwe ati kudzera mma video omwe akuyenda mmasamba amchezo omwe anyamatawa akuopseza a polisi, ichi ndi chitsimikizo chokwana kuti samayenera kupatsidwa belo panopa. Kondwani Nyamasauka ali ndi nkhani yonse.

Mvula ya mphamvu yabweretsa mavuto akudilizika kwa nthaka  pomwe matope akwirira anthu kudera la Kweeni lomwe lili  m’mbali ya  Phili la Elgon lomwe lili mmalire adziko la Uganda ndi Kenya.Anthu osachepera makumi anayi amwalira kamba ka Ngoziyi tikaphatikiza chiwerengero cha mbali zonse za Uganda ndi Kenya. Mtolankhani nzathu ku m’mawa kwa Africa Alfred Dzaoneni ali ndi zambiri.

Samia Suluhu Hassan, walumbilitsidwa kukhala presidenti wa dziko la Tanzania kwa zaka zisanu zikubwerazi. Mwambo olumbiritsa Hassan, wachitikira pa bwalo pomwe pali msasa wa asilikali, ndipo  mwa alendo olemekezeka omwe anali pa mwambowu ndi presidenti wa dziko la Zambia Hakainde Hichilema. Thamo Kapisa wabwela ndi ripoti la nkhaniyi

Zambia lero pa 24 October, wachita chisangalalo chakuti patha zaka 61 pamene anapata ufulu ku boma la Britain  m’chaka cha 1964. Chapamutu cha chaka chino chili motere: Zaka 61 za Mtendere ndi Umodzi; Kukhazikitsa Zambia Woilimba Komanso Wopambana. Mtsogoleri wa dziko la Mozambique, Daniel Chapo anali mlendo wolemekezeka pa mwambowu.  Daniel Elisha Banda akulongosola.

Unduna owona za ntchito mdziko la Mozambique wati anthu a dzikolo omwe akugwila ntchito ku South Africa okwana 7000, kuyambila chaka cha m’mawa adzilandila penshoni mdziko lawo la Mozambique pa nthawi yomwe adwala ndi kupuma pa ntchito. Bright Sonjela akufotokoza

Mtsogoleri wa dziko la Malawi Professor Arthur Peter Mutharika, walumbilitsa Nduna ziwiri ndi wachiwiri wina kwa mtsogoleri wa dzikolo a Enock Chihana pomwe mtsogoleriyu akupitilira kuwuza a Malawi kuti akwanilitsa malonjezano ake. Mmene zateremu ndekuti nduna zomwe zasankhidwa zakwana zisanu. Kondwani  Nyamasauka  ali  ndi nkhani yonse.

Raila Odinga yemwe anali wachiwiri kwa purezidenti wa dziko la Kenya m’zaka za m’ mbuyomu wamwalira.Purezidenti wa dziko la Kenya William Ruto watsimikizira lero kuti a Raila Odinga amwalira ku dziko la India komwe amakafuna thandizo la mankhwala. Alfred Dzaoneni akutambasula bwino nkhaniyi

Boma la Zambia lidzagulitsa chimanga ku dziko la Malawi pa muyeso wa 2 hundred thousand metric tons. Ichi ndi chifukwa chakuti nzika za Malawi pafupifupi 4 million zikuyembekezeka kudzakhudzidwa ndi njala mu chigao cha 2025/2026. Nkhaniyi yalengezedwa dzulo ndi President wa Zambia, Hakainde Hichilema. Daniel Elisha Banda akulongosola.

Chipani cholamula boma mdziko la Malawi  chimene changosankhidwa kumene cha Democratic Progressive Party---DPP, chasankha a Sameer Suleman  kukhala candidate ozapikisana pa mpando wa sipikala wa nyumba ya malamulo  ndipo Chipanichi  chapempha ma membala ake m’nyumbayi ndi ena  onse kuti akavote mwa m’nanu kuti a Suleman akhale sipikala wa m’nyumbayi. Kondwani Nyamasauka akulongosola zambiri 

 Ntchito yowelengela mavoti ili mkati mdziko la Cameroon pambuyo pa masankho omwe anachitika dzulo la mulungu  osankha mtsogoleri amene alamulirenso kwa zaka zisanu ndi ziwiri. A Paul Biya, omwe ali ndi  zaka 92 zakubadwa , akufuna kulamuliranso kwa zaka zina zisanu ndi ziwiri. Channel Africa inacheza ndi mzika za dzikoli mu mzinda wa Johannesburg, kuti imve malingaliro awo potsatira zisankhozi, ndipo Alex Nkhuku wabwela ndi zambiri

Alex Major omwe ndi Membala wa chipani chosutsa boma mdziko la Malawi cha  Malawi Congress party—MCP, alembera kalata chipanichi kuitanitsa msonkhano wa convention  pofuna kusankha ma udindo ena kuphatikizapo mpando wa U president kutsatira kulephera kwa chipanichi pa zisankho zomwe zinachitika pa 16 September  chaka chino mdzikolo. Kondwani Nyamasauka  ali ndi nkhani yonse.

Mwambo olumbilitsa nduna zitatu zomwe zasankhidwa kumene mdziko la Malawi ndi Professor Arthur Peter Mutharika,wachitika lero kunyumba ya boma ya Sanjika mu mzinda wa Blantyre. George Mhango wabwela ndi report la nkhaniyi.

Mkulu wa polisi ya Zambia Raphael Musamba, wachenjeza a chipani chotsutsa cha PF cha malemu Edgar Chagwa Lungu kuti lamulo lidzagwira ntchito pa iyo ngati adzachita zionetsero. Achipanichi akufuna kuchita zionetsero ku mbali zonse za dzikolo zoonetsa kusakondwa ndi mkulu wa chipani  china cha mpatuko cha PF, *Robert Chabinga . Daniel Elisha Banda akutambasula nkhaniyi.

Mwambo olumbilitsa A Enock Chihana mtsogoleri wa chipani cha Aford, kukhala wachiwiri kwa wachiwiri kwa president wa dzikolo pamodzi ndi nduna zitatu zimene zasankhidwa uchitika lachitatu pa 08 October  ku nyumba ya mtsogoleri wa dzikolo  Professor Arthur Peter Mutharika  mdela la Nyambadwe mu mzinda wa Blantyre. George Mhango akufotokoza zambiri.

Boma la Mozambique, lati silikwanitsa kupeleka thandizo la ndalama zokwana 1.25 miliyoni US dollars kwa anthu amene anakhuzidwa ndi kusefukila kwa madzi ndi namondwe mchigawo cha Cabo Delgado. Bright Sonjela akulongosola bwino nkhaniyi.

Professor Arthur Peter Mutharika tsopano ndi Mtsogoleri wa dziko la Malawi pambuyo pakulumbilitsidwa ku mwambo omwe unachitika ku Kamuzu stadium mu mzinda wa Blantyre loweluka lapitali. George Mhango wabwela ndi nkhani yonse.

Atsogoleri am’maiko ena ayamba kufika mdziko la Malawi pamene Professor Arthur Peter Mutharika  omwe angowasankha kumene, akuyenera  kuwalumbilitsa loweruka likubwelali ndipo komiti yomwe ikuyendetsa mwambowu yatsimikiza lero pamwambo wa atolankhani. Mtolankhani mzathu Kondwani Nyamasauka  anali nawo pamwambowu ndipo akufotokoza.