Is breá leis na Gaeil TG4. Ó bunaíodh an cainéal ar Oíche Shamhna 1996, tá áit lárnach bainte amach aige i saol na Éireann. 




Lena gcláracha faisnéise, na drámaí ceannródaíocha, agus dár ndóigh an t-aicsean spóirt ar fad, tugadh go leor cuimhní speisialta dúinn thar na blianta. 




Mar sin de, agus an craoltóir ag ceiliúradh 30 bliana ar an fhód, tá muid chun dul siar ar bhoithrín na smaointe.  




Ar Seachtain cuireann Katie Whelan cuid de na cuimhní is íocónaí a thit amach ar TG4 le tríocha bliana anuas i gcuimhne dúinn. 




 




Foclóir: 




Achainí: Petition 




Bóthar achrannach: A difficult road 




Ceann scríbe: Destination  




Cainéal Breatnaise: Welsh channel 




Lóchrann dóchais: Beacon of hope 




Ina chíor thuathail: In a state of commotion or chaos 




Ag teacht in inmhe: Coming of age  




An saol osnádúrtha: The supernatural world 




Geilleagar: Economy 




Beart de réir briathar: Practice what you preach 




Ballraíocht: Membership 




Maoiniú: Funding 




Éabhlóid: Evolution 




Mana: Motto 




Clúdach: Coverage 




Rath: Success 




Iléagsúlacht: Diversity 

Is breá leis na Gaeil TG4. Ó bunaíodh an cainéal ar Oíche Shamhna 1996, tá áit lárnach bainte amach aige i saol na Éireann.&nbsp;
 
Lena gcláracha faisnéise, na drámaí ceannródaíocha, agus dár ndóigh an t-aicsean spóirt ar fad, tugadh go leor cuimhní speisialta dúinn thar na blianta.&nbsp;
 
Mar sin de, agus an craoltóir ag ceiliúradh 30 bliana ar an fhód, tá muid chun dul siar ar bhoithrín na smaointe. &nbsp;
 
Ar Seachtain cuireann Katie Whelan cuid de na cuimhní is íocónaí a thit amach ar TG4 le tríocha bliana anuas i gcuimhne dúinn.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Achainí: Petition&nbsp;
 
Bóthar achrannach: A difficult road&nbsp;
 
Ceann scríbe: Destination &nbsp;
 
Cainéal Breatnaise: Welsh channel&nbsp;
 
Lóchrann dóchais: Beacon of hope&nbsp;
 
Ina chíor thuathail: In a state of commotion or chaos&nbsp;
 
Ag teacht in inmhe: Coming of age &nbsp;
 
An saol osnádúrtha: The supernatural world&nbsp;
 
Geilleagar: Economy&nbsp;
 
Beart de réir briathar: Practice what you preach&nbsp;
 
Ballraíocht: Membership&nbsp;
 
Maoiniú: Funding&nbsp;
 
Éabhlóid: Evolution&nbsp;
 
Mana: Motto&nbsp;
 
Clúdach: Coverage&nbsp;
 
Rath: Success&nbsp;
 
Iléagsúlacht: Diversity&nbsp;

30 bliana de TG4: 5 iconic things a thug TG4 dúinn 

Is féile ársa í Samhain. 




Is é an tséasúr le moilliú agus ullmhú don gheimhreadh, ina éiríonn na hoícheanta níos faide agus na laethanta níos fuaire. 




 




Bhí nasc speisialta ag Éirinn leis an am seo bliana i gcónaí,  lenár dtraidisiúin agus ár mbéaloideas ag croílár na féile. 




 




Mar sin de, cad iad na scéalta, na piseoga agus na nósanna a bhí ina mbunchlocha ag ár sinsir i dtaca le Oíche Shamhna? 




 




Agus an bhfuil lorg na dtraidisiún sin fós le sonrú sa chaoi a gceiliúraimid Oíche Shamhna inniu? 




Ar Seachtain labhraíonn an Dr Éadaoin Ní Mhuircheartaigh, faoin bhéaloideas saibhir a bhaineann leis an am seo bliana. 




 




Foclóir: 




Béaloideas: Folklore 




Nósanna: Customs 




Ársa: Ancient 




Ag seilg nó ag fiach: Hunting 




Tairseach: Threshold 




Mún: Urinate 




Lios: Fairyfort 




Tórramh: Funeral 




Díoltas: Revenge 




Pleidhcíocht: Tomfoolery 




Todhchaí: Future 




Bonn airgid: A coin 




Roghanna: Choices or selection 




Leáigh: Melt 




Cnónna: Nuts 




Áiseanna: Resources 

Is féile ársa í Samhain.&nbsp;
 
Is é an tséasúr le moilliú agus ullmhú don gheimhreadh, ina éiríonn na hoícheanta níos faide agus na laethanta níos fuaire.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Bhí nasc speisialta ag Éirinn leis an am seo bliana i gcónaí, &nbsp;lenár dtraidisiúin agus ár mbéaloideas ag croílár na féile.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Mar sin de, cad iad na scéalta, na piseoga agus na nósanna a bhí ina mbunchlocha ag ár sinsir i dtaca le Oíche Shamhna?&nbsp;
 
&nbsp;
 
Agus an bhfuil lorg na dtraidisiún sin fós le sonrú sa chaoi a gceiliúraimid Oíche Shamhna inniu?&nbsp;
 
Ar Seachtain labhraíonn an Dr Éadaoin Ní Mhuircheartaigh, faoin bhéaloideas saibhir a bhaineann leis an am seo bliana.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Béaloideas: Folklore&nbsp;
 
Nósanna: Customs&nbsp;
 
Ársa: Ancient&nbsp;
 
Ag seilg nó ag fiach: Hunting&nbsp;
 
Tairseach: Threshold&nbsp;
 
Mún: Urinate&nbsp;
 
Lios: Fairyfort&nbsp;
 
Tórramh: Funeral&nbsp;
 
Díoltas: Revenge&nbsp;
 
Pleidhcíocht: Tomfoolery&nbsp;
 
Todhchaí: Future&nbsp;
 
Bonn airgid: A coin&nbsp;
 
Roghanna: Choices or selection&nbsp;
 
Leáigh: Melt&nbsp;
 
Cnónna: Nuts&nbsp;
 
Áiseanna: Resources&nbsp;

Samhain: On the threshold idir an saol seo agus an saol eile 

Tá Baile Átha Cliath ag éirí níos Gaelaí óir tá Ceathrú Ghaeilge beartaithe dó. 

Beidh an Cheathrú Ghaeilge lonnaithe thart ar Shráid Fhearchair, Sráid Camden agus Sráid Synge, áit a bhfuil Gaeilgeoirí agus roinnt institiúidí agus áiseanna Gaeilge lonnaithe cheana féin. 

Tá sé ina sprioc ag an Cheathrú go mbeidh an Ghaeilge le feiceáil, le cloisteáil agus in úsáid go nádúrtha gach lá i ngnóthaí an cheantair. 

Ach cén dóigh a athróidh sé an chathair? 

Agus cén dóigh is féidir gnólachtaí sa cheantar a mhealladh le Gaeilge a úsáid? 

Labhair Maitiú Ó Casaide, Stiúrthóir Cheathrú Gaeilge Bhaile Átha Cliath, ar Seachtain faoin bhfís nua Ghaelach don phríomhchathair. 

 

Foclóir: 

Ceathrú: Quarter 

Eagarthóir: Editor 

Fís: Vision 

Athfhorbairt: Redevelop 

Ag feidhmiú: Operating 

Dearfacht: Positivity 

Earcaigh: Recruit 

Athchruthú: Recerete 

Bóthar na bhFál: The Falls Road 

Feiceálach: Visible or prominent  

Cúthail: Shy 

Gadaíocht chultúrtha: Cultural theft 

Masla: Insult 

Lipéad: Label 

Tionscadal: Project 

Borradh: Surge or growth 

Dublin’s new Gaeilge quarter: An fear taobh thiar den fhís 

Tá seachtain chorrach, ghnóthach eile i ndiaidh a bheith ann ó thuaidh. 

Ar Bhóthar Gharbhachaidh, ceantar náisiúnach i bPort an Dúnáin, tá slua mór léirsitheoirí ag iarraidh stop a chur le mórshiúl de chuid an Oird Oráistigh, dul tríd a gceantar. 

Leis an aighneas seo ag leanúint ar aghaidh le breis is seachtain anois, tá an t-iriseoir Ciarán Dunbar liom le tumadh isteach sa scéal agus sa stair. 

 

Mórshiúil: Parade 

Aighneas: Discord 

Fir bhuí: Orange men 

Srianta: Restrictions 

Iarratas: Application 

Cinneadh: Decision 

Gheall sé: He promised 

Cónaitheoirí: Residents 

Mí-ord: Disorder 

Círéibí: Riots 

Lámh in uachtar: The upper hand 

Cuir faoi chois: To oppress 

Foréigean: Violence 

Achrann: Acrimony 

Neamhaird: To pay no attention to 

Scoilte: Divided 

 

Droim Crí agus Garbhachadh: Cén fáth an tsáinn? 

Tá clú agus cáil ar Chontae an Chláir sa lá atá inniu ann mar gheall ar an gceol, ach ní i bhfad ó shin a bhí Gaeltacht fhairsing láidir sa chontae.  

Mar a bheadh foláireamh soiléir ann ó aimsir a chuaigh thart, chaill an Clár a cainteoirí dúchais lenár linn féin.  

Agus ansin, rinneadh dearmad gur ann di riamh. 

Ach tá daoine ag obair chun stair na Gaeltachta sin a chur in iúl do mhuintir an chontae agus fiú chun Coláiste Gaeilge Charraig a’ Chabhaltaigh a oscailt in athuair. 

Duine acu sin ná an Dr Síle Níc Ní Choincheannain. Is léachtóir san oideachas le saineolas sa Ghaeilge í i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach. 

Labhair sí le Ciarán Dunbar faoi Ghaeilge agus faoi Ghaeltacht an Chláir, agus faoi na hiarrachtaí chun Coláiste Eoghan Uí Chomhraidhe a oscailt arís. 

An Clár: An contae a chaill a chuid Gaeilge ach a choinnigh an ceol 

Tréigeadh go leor oileán Éireannach thar na blianta. 

Oileán Ghabhla mar shampla, áit a bhfuil cáil air mar gheall ar an amhrán Báidín Fheilimí. Tá sé suite tuairim is míle amach ó chósta Dhún na nGall. 

Agus tráth dá raibh, bhí na scórtha teaghlach ina gcónaí ann. 

D'fhág siad an t-oileán sna 1960í áfach. 

D'fhág na pobail a bhí ag saothrú a slí beatha ón talamh agus ón fharraige agus bhog siad anonn go dtí an mhórthír. 

Anois, leathchéad bliain ina dhiaidh sin, tá beatha ag teacht ar ais chuig an oileán de réir mar atá daoine ag filleadh ar a chladach arís. 

Ar Seachtain, labhair an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin bheocht agus faoin bhfuinneamh nua atá á chur ar ais i nGabhla. 

 

Foclóir: 

Bád farantóireachta: Ferry 

Go buan: Permanently  

Earraí: Goods 

Ag dul i léig: Declining 

Banaíodh an t-oileán: The island was deserted  

Ar leac an dorais: On the doorstep 

Deontas: Grant 

Gineadóirí: Generators  

Athchóirigh: Renovate 

Bonneagar: Infrastructure 

Leathanbhanda: Broadband 

Ag obair go cianda: Working remotely 

Uathúil: Unique 

Sainiúil: Distinctive 

Teas: Heat 

Ar cíos: Rent 

Iargúltacht: Remoteness 

 

Rebuilding Oileán Ghabhla: Daoine ag filleadh tar éis 50 bliain 

Is brionglóid í atá ag cuid mhaith againn, éalú ó ghnóthacht agus ó ghleo shaol na cathrach, ar thóir saol níos simplí san iargúltacht. 

 

Ach, an é nóisean rómánsúil seafóideach é sin atá againn? 

Nó an é an bliss atá muid ag brionglóidí faoi le fada?  

Cúig bliana ó shin, bhog Aedín Ní Thiarnaigh, a bhí cúig bliana is fiche d’aois ag an am, óna baile dúchais i gContae Loch Garman go hInis Meáin amuigh ar chósta thiar na hÉireann, áit a bhfuil sí ina cónaí ó shin i leith. 

Cad é a mheall bean óg chuig oileán Gaeltachta iargúlta i lár na farraige? 

Agus cad é mar atá an saol laethúil di agus í scartha ón mhórthír. 

Ar Seachtain,  labhraíonn Aedín faoi bhuaicphointí agus faoi íslephointí shaol an saol oileánach, agus í ag ceiliúradh a clochmhíle pearsanta. 

 

Foclóir: 

Taighde: Research 

Ina cíor thuathail: In chaos or turned upside down  

Tiarna Talún: Landlord  

Crosbhealach: Crossroad 

An mhórthír: The mainland 

Ligthe i ndearmad: Forgotten 

An t-éileamh: The demand 

Spleách: Dependent on 

Scaití: Occasionally 

Réiteach: Solution 

An córas lastais: The cargo system 

Bád farantóireachta: The ferry 

Na duganna: The docks 

Aistriúcháin: Translations 

Turais teoraithe: Guided tours 

Amhrasach: Suspicious  

Iargúlta: Remote 

Oidhreacht: Heritage 

Cneasaigh: Heal 

Tuar: Foresee or forecast 

Why I moved to a remote island – and loved it

Ba é an t-ionsaí ba mharfaí i stair Mheiriceá. 

Ar an 11ú lá de mhí Mheán Fómhair 2001, bhuail dá eitleán isteach sna Twin Towers in Manhattan, Nua Eabharc.  

Bhí na mílte duine ag obair iontu ag an am.  

Tharla na hionsaithe i gcroílár na cathrach a ba ghnóthaí sa tír, ar ghnáthlá oibre, gan aon rabhadh.  

Maraíodh beagnach trí mhíle duine sa tubaiste a thit amach. Chonaic milliúin de dhaoine an t-uafás seo ag titim amach beo ar an teilifís. 

Spreag na hionsaithe cogaí san Afganastáin agus in Iaráic. Chuaigh SAM sa tóir ar cheannaire Al-Qaeda Osama bin Laden go láithreach agus mhair an toraíocht i bhfad.  

D’athraigh imeachtaí 9/11 slándáil an aerthaistil ar fud an domhain go deo. 

Anois, 25 bliana ar aghaidh ó ionsaíodh an tIonad Trádála Domhanda, cad é an lorg a d'fhág 9/11 orainn? 

Ar Seachtain tugann Pearse O’Reilly a chuntas pearsanta féin den lá tragóideach sin agus faoin tionchar a bhí a bhí ag 9/11 ar Nua Eabhrac ina dhiaidh sin. 

 

 

Foclóir: 

Greanta: Engraved 

Eispéireas: Experience 

Mí-ádh: Misfortune 

Dúshlán: Challenge 

Sa deireadh thiar thall: Eventually 

Greamaithe: Stuck 

Ionsaí sceimhlitheoireachta: Terror attack 

Faitíos: Fear 

Smionagar: Rubble 

Tubaiste: Carnage 

Deatach: Smoke 

Ganntanas: A lack of 

Misneach: Courage 

Gaolta: Relatives 

Cogadh Domhanda: World War 

Uafás: Horror 

Sáinnithe: Stranded   

‘Bhí na fóin phóca ag bualadh sa rubble thíos fúm’: Cuimhní ó 9/11 

Ní rud éasca é a bheith i do sheasamh os comhair slua agus iarracht a dhéanamh iad a chur ag gáire.  

Agus seans gur deacra i bhfad an dúshlán é sin a dhéanamh trí Ghaeilge. 

Sin é go díreach an seó a bhí i gceist ag an fuirseoir Síomha Hennessy a chruthú do Fhéile Imill Bhaile Átha Cliath áfach.  

Beidh Síomha ag léiriú a seó nua dátheangach, Gaelmaxxing, in Bewley’s Café Theatre ón 8 go dtí an 12 Meán Fómhair. 

Ar Seachtain, labhair Síomha Hennessy le Tessa Fleming faoin inspioráid dá seó nua. 

 

Foclóir:  

Fuirseoir: Comedian 

Dátheangach: Bi-lingual 

Ré: Era 

Searbh: Bitter 

Eisceachtúil: Exceptional 

Cúng: Narrow 

Greann: Humour 

Gaolta: Related 

Dún Éideann: Edinburgh 

Ag spocadh as: Making fun of 

Faraor: Alas 

Buan: Permanent 

Tacú: Supporting 

Díomá: Disappointment 

Uaillmhianach: Ambitious 

Impigh ar: To beg 

Comedy Gaeilge at Dublin Fringe: ‘Tá seónna grinn níos fearr i nGaeilge’ 

Tá deireadh ag teacht leis an samhradh agus tá daltaí fud fad na tíre ag filleadh ar an scoil. 

Chaith thart ar tríocha míle acu seal sa Ghaeltacht ag na coláistí samhraidh le seachtainí beaga anuas, ag cur feabhais ar a gcuid Gaeilge. 

Is nós bliantiúil é do go leor daoine óga, agus b’fhéidir nach smaoiníonn siad mórán faoi. 

Ach cé chomh fada is a dtéann traidisiún na gcoláistí samhraidh siar? 

Cén fáth ar cuireadh tús leo sa chéad dul síos? 

Agus cén fáth gur tharraing siad an oiread sin trioblóide orthu féin le linn bhlianta órga athbheochan na Gaeilge? 

Ar Seachtain labhraíonn an Dr Máire McCafferty faoi tús na gcoláistí samhraidh. 

 

Foclóir: 

Ceardchumann: Trade Union 

Oilte: Skilled 

Daideo: Grandfather 

Tóir: Demand 

Ballraíocht: Membership 

Uirbeach: Urban 

Laidin: Latin 

Athbheochan:Revival 

Uasaicme, íosaicme: Upper class, lower class 

Siamsa: Entertainment 

Tréimhse an-chorrach: Turbulent time 

Ag tabhairt fogha faoi: To attack 

I gCeann Chlochair: In Clogherhead 

Ag déanamh athris ar: Imitating  

Éigeantach: Mandatory 

Laochra: Heroes 

Dódh Coláiste Uladh: Coláiste Uladh was burnt 

Go sonrach: Particularly  

Críochdheighilt: Partition 

Maoiniú: Funding 

Dlús a chur faoi: To accelerate or speed up 

A tale of revival and controversy: Tús na gcoláistí samhraidh 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge. 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.

Seachtain

Social links:

192 clip(s)