Tá clú agus cáil ar Chontae an Chláir sa lá atá inniu ann mar gheall ar an gceol, ach ní i bhfad ó shin a bhí Gaeltacht fhairsing láidir sa chontae.  

Mar a bheadh foláireamh soiléir ann ó aimsir a chuaigh thart, chaill an Clár a cainteoirí dúchais lenár linn féin.  

Agus ansin, rinneadh dearmad gur ann di riamh. 

Ach tá daoine ag obair chun stair na Gaeltachta sin a chur in iúl do mhuintir an chontae agus fiú chun Coláiste Gaeilge Charraig a’ Chabhaltaigh a oscailt in athuair. 

Duine acu sin ná an Dr Síle Níc Ní Choincheannain. Is léachtóir san oideachas le saineolas sa Ghaeilge í i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach. 

Labhair sí le Ciarán Dunbar faoi Ghaeilge agus faoi Ghaeltacht an Chláir, agus faoi na hiarrachtaí chun Coláiste Eoghan Uí Chomhraidhe a oscailt arís. 

An Clár: An contae a chaill a chuid Gaeilge ach a choinnigh an ceol 

Tréigeadh go leor oileán Éireannach thar na blianta. 

Oileán Ghabhla mar shampla, áit a bhfuil cáil air mar gheall ar an amhrán Báidín Fheilimí. Tá sé suite tuairim is míle amach ó chósta Dhún na nGall. 

Agus tráth dá raibh, bhí na scórtha teaghlach ina gcónaí ann. 

D'fhág siad an t-oileán sna 1960í áfach. 

D'fhág na pobail a bhí ag saothrú a slí beatha ón talamh agus ón fharraige agus bhog siad anonn go dtí an mhórthír. 

Anois, leathchéad bliain ina dhiaidh sin, tá beatha ag teacht ar ais chuig an oileán de réir mar atá daoine ag filleadh ar a chladach arís. 

Ar Seachtain, labhair an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin bheocht agus faoin bhfuinneamh nua atá á chur ar ais i nGabhla. 

 

Foclóir: 

Bád farantóireachta: Ferry 

Go buan: Permanently  

Earraí: Goods 

Ag dul i léig: Declining 

Banaíodh an t-oileán: The island was deserted  

Ar leac an dorais: On the doorstep 

Deontas: Grant 

Gineadóirí: Generators  

Athchóirigh: Renovate 

Bonneagar: Infrastructure 

Leathanbhanda: Broadband 

Ag obair go cianda: Working remotely 

Uathúil: Unique 

Sainiúil: Distinctive 

Teas: Heat 

Ar cíos: Rent 

Iargúltacht: Remoteness 

 

Rebuilding Oileán Ghabhla: Daoine ag filleadh tar éis 50 bliain 

Is brionglóid í atá ag cuid mhaith againn, éalú ó ghnóthacht agus ó ghleo shaol na cathrach, ar thóir saol níos simplí san iargúltacht. 

 

Ach, an é nóisean rómánsúil seafóideach é sin atá againn? 

Nó an é an bliss atá muid ag brionglóidí faoi le fada?  

Cúig bliana ó shin, bhog Aedín Ní Thiarnaigh, a bhí cúig bliana is fiche d’aois ag an am, óna baile dúchais i gContae Loch Garman go hInis Meáin amuigh ar chósta thiar na hÉireann, áit a bhfuil sí ina cónaí ó shin i leith. 

Cad é a mheall bean óg chuig oileán Gaeltachta iargúlta i lár na farraige? 

Agus cad é mar atá an saol laethúil di agus í scartha ón mhórthír. 

Ar Seachtain,  labhraíonn Aedín faoi bhuaicphointí agus faoi íslephointí shaol an saol oileánach, agus í ag ceiliúradh a clochmhíle pearsanta. 

 

Foclóir: 

Taighde: Research 

Ina cíor thuathail: In chaos or turned upside down  

Tiarna Talún: Landlord  

Crosbhealach: Crossroad 

An mhórthír: The mainland 

Ligthe i ndearmad: Forgotten 

An t-éileamh: The demand 

Spleách: Dependent on 

Scaití: Occasionally 

Réiteach: Solution 

An córas lastais: The cargo system 

Bád farantóireachta: The ferry 

Na duganna: The docks 

Aistriúcháin: Translations 

Turais teoraithe: Guided tours 

Amhrasach: Suspicious  

Iargúlta: Remote 

Oidhreacht: Heritage 

Cneasaigh: Heal 

Tuar: Foresee or forecast 

Why I moved to a remote island – and loved it

Ba é an t-ionsaí ba mharfaí i stair Mheiriceá. 

Ar an 11ú lá de mhí Mheán Fómhair 2001, bhuail dá eitleán isteach sna Twin Towers in Manhattan, Nua Eabharc.  

Bhí na mílte duine ag obair iontu ag an am.  

Tharla na hionsaithe i gcroílár na cathrach a ba ghnóthaí sa tír, ar ghnáthlá oibre, gan aon rabhadh.  

Maraíodh beagnach trí mhíle duine sa tubaiste a thit amach. Chonaic milliúin de dhaoine an t-uafás seo ag titim amach beo ar an teilifís. 

Spreag na hionsaithe cogaí san Afganastáin agus in Iaráic. Chuaigh SAM sa tóir ar cheannaire Al-Qaeda Osama bin Laden go láithreach agus mhair an toraíocht i bhfad.  

D’athraigh imeachtaí 9/11 slándáil an aerthaistil ar fud an domhain go deo. 

Anois, 25 bliana ar aghaidh ó ionsaíodh an tIonad Trádála Domhanda, cad é an lorg a d'fhág 9/11 orainn? 

Ar Seachtain tugann Pearse O’Reilly a chuntas pearsanta féin den lá tragóideach sin agus faoin tionchar a bhí a bhí ag 9/11 ar Nua Eabhrac ina dhiaidh sin. 

 

 

Foclóir: 

Greanta: Engraved 

Eispéireas: Experience 

Mí-ádh: Misfortune 

Dúshlán: Challenge 

Sa deireadh thiar thall: Eventually 

Greamaithe: Stuck 

Ionsaí sceimhlitheoireachta: Terror attack 

Faitíos: Fear 

Smionagar: Rubble 

Tubaiste: Carnage 

Deatach: Smoke 

Ganntanas: A lack of 

Misneach: Courage 

Gaolta: Relatives 

Cogadh Domhanda: World War 

Uafás: Horror 

Sáinnithe: Stranded   

‘Bhí na fóin phóca ag bualadh sa rubble thíos fúm’: Cuimhní ó 9/11 

Ní rud éasca é a bheith i do sheasamh os comhair slua agus iarracht a dhéanamh iad a chur ag gáire.  

Agus seans gur deacra i bhfad an dúshlán é sin a dhéanamh trí Ghaeilge. 

Sin é go díreach an seó a bhí i gceist ag an fuirseoir Síomha Hennessy a chruthú do Fhéile Imill Bhaile Átha Cliath áfach.  

Beidh Síomha ag léiriú a seó nua dátheangach, Gaelmaxxing, in Bewley’s Café Theatre ón 8 go dtí an 12 Meán Fómhair. 

Ar Seachtain, labhair Síomha Hennessy le Tessa Fleming faoin inspioráid dá seó nua. 

 

Foclóir:  

Fuirseoir: Comedian 

Dátheangach: Bi-lingual 

Ré: Era 

Searbh: Bitter 

Eisceachtúil: Exceptional 

Cúng: Narrow 

Greann: Humour 

Gaolta: Related 

Dún Éideann: Edinburgh 

Ag spocadh as: Making fun of 

Faraor: Alas 

Buan: Permanent 

Tacú: Supporting 

Díomá: Disappointment 

Uaillmhianach: Ambitious 

Impigh ar: To beg 

Comedy Gaeilge at Dublin Fringe: ‘Tá seónna grinn níos fearr i nGaeilge’ 

Tá deireadh ag teacht leis an samhradh agus tá daltaí fud fad na tíre ag filleadh ar an scoil. 

Chaith thart ar tríocha míle acu seal sa Ghaeltacht ag na coláistí samhraidh le seachtainí beaga anuas, ag cur feabhais ar a gcuid Gaeilge. 

Is nós bliantiúil é do go leor daoine óga, agus b’fhéidir nach smaoiníonn siad mórán faoi. 

Ach cé chomh fada is a dtéann traidisiún na gcoláistí samhraidh siar? 

Cén fáth ar cuireadh tús leo sa chéad dul síos? 

Agus cén fáth gur tharraing siad an oiread sin trioblóide orthu féin le linn bhlianta órga athbheochan na Gaeilge? 

Ar Seachtain labhraíonn an Dr Máire McCafferty faoi tús na gcoláistí samhraidh. 

 

Foclóir: 

Ceardchumann: Trade Union 

Oilte: Skilled 

Daideo: Grandfather 

Tóir: Demand 

Ballraíocht: Membership 

Uirbeach: Urban 

Laidin: Latin 

Athbheochan:Revival 

Uasaicme, íosaicme: Upper class, lower class 

Siamsa: Entertainment 

Tréimhse an-chorrach: Turbulent time 

Ag tabhairt fogha faoi: To attack 

I gCeann Chlochair: In Clogherhead 

Ag déanamh athris ar: Imitating  

Éigeantach: Mandatory 

Laochra: Heroes 

Dódh Coláiste Uladh: Coláiste Uladh was burnt 

Go sonrach: Particularly  

Críochdheighilt: Partition 

Maoiniú: Funding 

Dlús a chur faoi: To accelerate or speed up 

A tale of revival and controversy: Tús na gcoláistí samhraidh 

Tar éis bás a athar, gheall Séamus Ó Tuama go gcríochnódh sé féin an leabhar a bhí tosaithe ag a dhaid, Diarmuid. 

Leabhar ar stair Bhéal Feirste atá ann ó pheirspictíocht phoblachtánach, le scéal muintir Uí Thuama féin agus an t-eispéireas a bhí acu féin fite fuaite le stair chorraitheach na cathrach féin. 

Leanann an leabhar turas na clainne, ó fhear óg Corcaíoch a bhog ó thuaidh i ndiaidh an Ghorta Mhóir, tríd na pogroms le linn na 1920ídí, agus na Trioblóidí a lean, go dtí Séamus agus a hathair Diarmuid agus an ról a bhí acu i réabhlóid na Gaeilge sa chathair. 

Bhí an-aithne ag Gaeil Bhéal Feirste ar mhuintir Uí Thuama, go háirithe mar gheall ar obair Dhiarmuid mar phríomhoide Bhunscoil Phobal Feirste, an chéad scoil lán-Ghaeilge i dTuaisceart Éireann. 

Ar Seachtain, labhraíonn Séamus Ó Tuama faoina leabhar úr ‘Béal Feirste: Belfast’ agus faoin saol sa chathair a mhúnlaigh a mhuintir.  

Cé gur scéal é atá lán de choimhlint agus de thráma thar na glúnta, feiceann Séamus toradh dearfach sa lá atá inniu ann i bhfoirm na hathbheochana cultúrtha agus teanga atá ag bláthú i mBéal Feirste. 

Foclóir:  

Dornán de pháistí: A handful of children 

Obair dheonach: Voluntary work 

Tiomsú airgid: Fundraising 

Cinnteacht: Certainty 

D’fhág sé a lorg: He left his mark 

Leac uaighe: Gravestone 

Borb: Abrupt  

Fréamhaithe: Rooted 

Do shinsir: Your ancestors 

Cartlann mhíleata: Military archives 

Críochdheighilt: Partition 

A shin-seanathair: His great-grandfather 

Ceannaire: Leader 

Dearfach: Positive 

Saorstát: Free state 

Scoilt: Divide 

Creatlach: Framework 

Bearna: A gap 

*Suirbhé le haghaidh deis dearbhán 500 euro One4All a bhuachaint: Téigh chuig mypodcastfeedback.com agus cur an cód ‘POD’ isteach.* 

Stair Bhéal Feirste: ‘Stair a mhúnlaigh mo mhuintir’ - Séamus Ó Tuama 

Tá Seachtain ag teacht beo ó Fhleadh Cheoil na hÉireann 2026! 

Ar feadh seachtaine tháinig na sluaite go Béal Feirste chun sult a bhaint as an cheol, na comórtais agus as an chathair féin. 

Den chéad uair riamh, bhí Fleadh Cheoil na hÉireann á reáchtáil i bpríomhchathair an Tuaiscirt agus Comhaltas Ceoltóirí Éireann ag céiliúradh 75 bliain ar an fhód. 

Chuir Séamus agus Caoimhe Uí Fhlatharta as an Aird Mhóir i nGaeltacht Chonamara gach duine faoi gheasa lena gcuid ceoil thraidisiúnta le linn na Fleidhe.  

Bhí siad báite sa cheol ó bhí siad sa chliabhán agus anois tá siad ag tabhairt an cheoil sin ar fud an domhain. 

Bhí Séamus agus Caoimhe i gcuideachta Áine Ní Bhreisleáin. 

Live at the Fleadh: The Conamara duo i gcroílar na reabhlóide trad 

Tá Seachtain beo ag Fleadh Cheoil na hÉireann 2026!

Is é seo an chéad uair don Fleadh teacht go Béal Feirste, áit ina mbeidh breis agus 800,000 cuairteoir ag freastal ar an bhféile!

Le linn na seachtaine seo, tiocfaidh anam isteach sa chathair  le taibhithe sráide, seisiúin ceoil, seónna stáitse, céilithe, agus comórtais.

Ach le 75 bliain á chéiliúradh ag Comhaltas Ceoltóirí Éireann, amharcann muid siar ar an meath a bhí tagtha ar an gceol traidisiúnta sular bunaíodh an eagraíocht.

Agus fiosraíonn muid cad chuige a  bhfuil daoine ar fud fad na cruinne chomh tógtha le ceol traidisiúnta na hÉireann?

Beirt cheoltóir atá fite fuaite go dlúth le ceiliúradh na seachtaine seo ná an fidléir iomráiteach Dónal O’Connor agus an t-amhránaí agus portaire béil cumasach Róise Ní Mhurchú.

Bhí an beirt i gcomhluadar Áine Ní Bhreisleáin ag an bhFleadh.

Tá Seachtain beo ag Fleadh Cheoil na hÉireann 2026!
Is é seo an chéad uair don Fleadh teacht go Béal Feirste, áit ina mbeidh breis agus 800,000 cuairteoir ag freastal ar an bhféile!
Le linn na seachtaine seo, tiocfaidh anam isteach sa chathair &nbsp;le taibhithe sráide, seisiúin ceoil, seónna stáitse, céilithe, agus comórtais.
Ach le 75 bliain á chéiliúradh ag Comhaltas Ceoltóirí Éireann, amharcann muid siar ar an meath a bhí tagtha ar an gceol traidisiúnta sular bunaíodh an eagraíocht.
Agus fiosraíonn muid cad chuige a &nbsp;bhfuil daoine ar fud fad na cruinne chomh tógtha le ceol traidisiúnta na hÉireann?
Beirt cheoltóir atá fite fuaite go dlúth le ceiliúradh na seachtaine seo ná an fidléir iomráiteach Dónal O’Connor agus an t-amhránaí agus portaire béil cumasach Róise Ní Mhurchú.
Bhí an beirt i gcomhluadar Áine Ní Bhreisleáin ag an bhFleadh.

Live at the Fleadh: The ancient art of lilting

Ag an am seo bliana, téann na sluaite déagóirí ar a n-oilithreacht teanga bhliantúil chun na Gaeltachta.   




Ó Thír Chonaill go Gaillimh, ó Mhaigh Eo go Ciarraí, bíonn na coláistí samhraidh i gceantair Ghaeltachta éagsúla, ag mealladh daoine óga ó gach cearn d'Éirinn. 




Sa bhliain seo chuaigh thart, d'fhreastail beagnach 30 míle dálta ar na cúrsaí seo, ach níor éirigh leis na mílte áit a fháil faraor. 




Do chuid mhór déagóirí, is í seo an chéad uair dóibh tréimhse a chaitheamh as baile agus a bheith tumtha go hiomlán i saol agus i gcultúr na Gaeilge. 




Agus taobh thiar den éispéiris Ghaeltachta, tá an bhean tí, na mná atá ina gcroílár d'eispéireas na gcoláistí samhraidh. 




Ach an bhféadfá féin seisear scoláire déag a thabhairt isteach i do theach féin, faoi do chúram féin ar feadh coicíse nó níos mó? 




Ar Seachtain labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoi na coláistí samhraidh agus faoi na mná tí atá ina gcnámh droma acu. 




Maoinithe ag an Scéim Tuairiscithe Daonlathais Áitiúil. 




 




Foclóir: 




Éispéireas: Experience 




Tóir: Demand 




Liostaí feithimh: Waiting lists 




Corruair: sometimes  




Clár siamsaíochta: Entertainment programme 




Ildánach: Versatile 




Cláraithe: Registered 




An t-uasmhéid: The maximum 




Bhí an t-eallach le blí agat: You had to milk the cattle 




Riachtanais bia: Dietary requirements 




Slabhra: Chain 




Nasc: Link 




Cuimhní: Memories 




Cloch mhíle: Milestone 




Ag freastal: Attending 




Srianta: Constrained 




Ó ghlúin go glúin: From generation to generation 




Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

Ag an am seo bliana, téann na sluaite déagóirí ar a n-oilithreacht teanga bhliantúil chun na Gaeltachta. &nbsp;&nbsp;
 
Ó Thír Chonaill go Gaillimh, ó Mhaigh Eo go Ciarraí, bíonn na coláistí samhraidh i gceantair Ghaeltachta éagsúla, ag mealladh daoine óga ó gach cearn d'Éirinn.&nbsp;
 
Sa bhliain seo chuaigh thart, d'fhreastail beagnach 30 míle dálta ar na cúrsaí seo, ach níor éirigh leis na mílte áit a fháil faraor.&nbsp;
 
Do chuid mhór déagóirí, is í seo an chéad uair dóibh tréimhse a chaitheamh as baile agus a bheith tumtha go hiomlán i saol agus i gcultúr na Gaeilge.&nbsp;
 
Agus taobh thiar den éispéiris Ghaeltachta, tá an bhean tí, na mná atá ina gcroílár d'eispéireas na gcoláistí samhraidh.&nbsp;
 
Ach an bhféadfá féin seisear scoláire déag a thabhairt isteach i do theach féin, faoi do chúram féin ar feadh coicíse nó níos mó?&nbsp;
 
Ar Seachtain labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoi na coláistí samhraidh agus faoi na mná tí atá ina gcnámh droma acu.&nbsp;
 
Maoinithe ag an Scéim Tuairiscithe Daonlathais Áitiúil.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Éispéireas: Experience&nbsp;
 
Tóir: Demand&nbsp;
 
Liostaí feithimh: Waiting lists&nbsp;
 
Corruair: sometimes &nbsp;
 
Clár siamsaíochta: Entertainment programme&nbsp;
 
Ildánach: Versatile&nbsp;
 
Cláraithe: Registered&nbsp;
 
An t-uasmhéid: The maximum&nbsp;
 
Bhí an t-eallach le blí agat: You had to milk the cattle&nbsp;
 
Riachtanais bia: Dietary requirements&nbsp;
 
Slabhra: Chain&nbsp;
 
Nasc: Link&nbsp;
 
Cuimhní: Memories&nbsp;
 
Cloch mhíle: Milestone&nbsp;
 
Ag freastal: Attending&nbsp;
 
Srianta: Constrained&nbsp;
 
Ó ghlúin go glúin: From generation to generation&nbsp;
 
Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism&nbsp;

The ‘rite of passage’ for beagnach 30 míle déagóirí  

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge. 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.

Seachtain

Social links:

188 clip(s)