Beidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo. 




Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda. 




Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar. 




Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar. 




Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn. 




Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae. 




Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo? 




An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara? 




Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne? 




Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4. 




 




Foclóir: 




Fothoghchán: By-election 




Breithiúnas cúirte: Court judgement 




Moill: Delay 




Stocaireacht: Campaigning 




Codarsnacht: Contrast 




Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency  




Bruachbhaile: Suburb 




Áibhéil: Exaggeration 




Pobalbhreith: Opinion poll 




An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes 




Cuarbhóthar: Ring road 




Tachta: Choked 




Tráth dá raibh: Back in the day 




Vóta aistrithe: Transfers 




Frithbhunaíochta: Anti-establishment 




Teip: Failure 




Rogha na coitiantachta: The favourite 




Cinniúnach: Decisive 




Eachtrannaigh: Foreigners 




Iallach a chur ar: To force 




Comhaireamh: Count 

Beidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo.&nbsp;
 
Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda.&nbsp;
 
Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar.&nbsp;
 
Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar.&nbsp;
 
Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn.&nbsp;
 
Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae.&nbsp;
 
Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo?&nbsp;
 
An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara?&nbsp;
 
Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne?&nbsp;
 
Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Fothoghchán: By-election&nbsp;
 
Breithiúnas cúirte: Court judgement&nbsp;
 
Moill: Delay&nbsp;
 
Stocaireacht: Campaigning&nbsp;
 
Codarsnacht: Contrast&nbsp;
 
Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency &nbsp;
 
Bruachbhaile: Suburb&nbsp;
 
Áibhéil: Exaggeration&nbsp;
 
Pobalbhreith: Opinion poll&nbsp;
 
An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes&nbsp;
 
Cuarbhóthar: Ring road&nbsp;
 
Tachta: Choked&nbsp;
 
Tráth dá raibh: Back in the day&nbsp;
 
Vóta aistrithe: Transfers&nbsp;
 
Frithbhunaíochta: Anti-establishment&nbsp;
 
Teip: Failure&nbsp;
 
Rogha na coitiantachta: The favourite&nbsp;
 
Cinniúnach: Decisive&nbsp;
 
Eachtrannaigh: Foreigners&nbsp;
 
Iallach a chur ar: To force&nbsp;
 
Comhaireamh: Count&nbsp;

By-elections i nGaillimh agus BÁC: An buntáiste í an Ghaeilge sna fothoghcháin? 

Maraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste.  




Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin. 




Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie.  




Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie. 




Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne? 




Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh? 




Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid. 

­

­

Foclóir:

­

Gean: Affection

­

Torrach: Pregnant

­

Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence

­

Is léir: it is obvious

­

Tacht: Choke

­

Sádh í: She was stabbed

­

Dúnorgain: Manslaughter

­

An rud is míofaire: The most hideous thing

­

Otharcharr: Ambulance

­

Gabh: Arrest

­

Dodhéanta: Impossible

­

Aisteach: Strange

­

D'ainneoin: Despite

­

Bleachtaire: Detective

­

Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky

­

Comhghleacaí: Colleague

­

De réir a chéile: Bit by bit

­

Miotógaí: Gloves

­

Stócach: Boyfriend

­

Mar sin féin: However

­

Go teoiriciúil: Theoretically

­

Machnamh: Consideration

­

Aiféala: Regret

­

Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

Maraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste. &nbsp;
 
Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin.&nbsp;
 
Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie. &nbsp;
 
Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie.&nbsp;
 
Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne?&nbsp;
 
Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh?&nbsp;
 
Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid.&nbsp;
­
­
Foclóir:
­
Gean: Affection
­
Torrach: Pregnant
­
Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence
­
Is léir: it is obvious
­
Tacht: Choke
­
Sádh í: She was stabbed
­
Dúnorgain: Manslaughter
­
An rud is míofaire: The most hideous thing
­
Otharcharr: Ambulance
­
Gabh: Arrest
­
Dodhéanta: Impossible
­
Aisteach: Strange
­
D'ainneoin: Despite
­
Bleachtaire: Detective
­
Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky
­
Comhghleacaí: Colleague
­
De réir a chéile: Bit by bit
­
Miotógaí: Gloves
­
Stócach: Boyfriend
­
Mar sin féin: However
­
Go teoiriciúil: Theoretically
­
Machnamh: Consideration
­
Aiféala: Regret
­
Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag <a href="https://www.independent.ie/about-us/our-journalism/a2146721679.html">independent.ie/ourjournalism</a>

An dúnmharfóir Stephen McCullagh: 'Iar-chomhghleacaí de mo chuid'

Tá blianta fada caite ag Gráinne McElwain os comhair an cheamara mar láithreoir. 




D’fhág sí an mhúinteoireacht meánscoile agus í go fóill sna luath-fichidí chun gairm bheatha a chruthú di féin mar thuairisceoir agus mar láithreoir in earnáil an spóirt. 




Ó shin i leith, d’oibrigh sí ag na hócáidí spóirt is mó leis na cainéil mhóra, ar nós RTÉ, BBC, Sky Sports, GAA Beo agus TG4. 




Tá a ceird forbartha go paiteanta aici agus an-taithí go deo aici a bheith ag cur faoi agallamh imreoirí, bainisteoirí agus tráchtairí spóirt. 




Ach ní earnáil éasca í na meáin in aon chor, agus is minic go mbíonn níos mó ama caite ar an bhóthar ag taistil ná os comhair an cheamara. 




Mar sin de, cad iad na buaicphointe agus an crá croí is mó a bhaineann leis an saol seo, saite sa spóirt? 




Agus i dtaca leis an láithriú de agus maidir lena a bheith ag caint go poiblí, cad iad na do’s and don’ts atá le foghlaim? 




Ar Seachtain, labhraíonn Tessa Fleming leis an láithreoir spóirt Gráinne McElwain faoina saol oibre agus faoina togra úr ‘Own My Stage’. 




 




Foclóir: 




Togra: Project  




Seomra foirne: Staff room 




Nathanna cainte: Phrases or sayings  




Earnáil: Sector 




Caint phoiblí: Public speaking 




Táithí: Experience 




Fuinneamh: Energy 




Aitheantas: Recognition 




Aiseolas: Feedback 




Bua na cainte: The gift of the gab 




Eiseamláir: Role model 




Imní: Nervousness or anxiety 




Fánach: Random 




Scáthán: Mirror 




Teachtaireacht: Message 




Caighdeán: Standard 




Meáchan: Weight 

Tá blianta fada caite ag Gráinne McElwain os comhair an cheamara mar láithreoir.&nbsp;
 
D’fhág sí an mhúinteoireacht meánscoile agus í go fóill sna luath-fichidí chun gairm bheatha a chruthú di féin mar thuairisceoir agus mar láithreoir in earnáil an spóirt.&nbsp;
 
Ó shin i leith, d’oibrigh sí ag na hócáidí spóirt is mó leis na cainéil mhóra, ar nós RTÉ, BBC, Sky Sports, GAA Beo agus TG4.&nbsp;
 
Tá a ceird forbartha go paiteanta aici agus an-taithí go deo aici a bheith ag cur faoi agallamh imreoirí, bainisteoirí agus tráchtairí spóirt.&nbsp;
 
Ach ní earnáil éasca í na meáin in aon chor, agus is minic go mbíonn níos mó ama caite ar an bhóthar ag taistil ná os comhair an cheamara.&nbsp;
 
Mar sin de, cad iad na buaicphointe agus an crá croí is mó a bhaineann leis an saol seo, saite sa spóirt?&nbsp;
 
Agus i dtaca leis an láithriú de agus maidir lena a bheith ag caint go poiblí, cad iad na do’s and don’ts atá le foghlaim?&nbsp;
 
Ar Seachtain, labhraíonn Tessa Fleming leis an láithreoir spóirt Gráinne McElwain faoina saol oibre agus faoina togra úr ‘Own My Stage’.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Togra: Project &nbsp;
 
Seomra foirne: Staff room&nbsp;
 
Nathanna cainte: Phrases or sayings &nbsp;
 
Earnáil: Sector&nbsp;
 
Caint phoiblí: Public speaking&nbsp;
 
Táithí: Experience&nbsp;
 
Fuinneamh: Energy&nbsp;
 
Aitheantas: Recognition&nbsp;
 
Aiseolas: Feedback&nbsp;
 
Bua na cainte: The gift of the gab&nbsp;
 
Eiseamláir: Role model&nbsp;
 
Imní: Nervousness or anxiety&nbsp;
 
Fánach: Random&nbsp;
 
Scáthán: Mirror&nbsp;
 
Teachtaireacht: Message&nbsp;
 
Caighdeán: Standard&nbsp;
 
Meáchan: Weight&nbsp;

Gráinne McElwain: From múinteoir meánscoile to media guru 

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit.




Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin.




Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926.




Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn.




Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí.




Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail.




Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi.




Foclóir:




Múnlaigh: Shape

Ag brath ar: Depending on

Eisimirice: Emmigration 

Éagóir agus leatrom: Injustice and opression

Gannchuid: Scarcity 

Racht mothúcháin: Fit of emotion 

Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home

Drogall: Reluctant

I gcaitheamh móige: Throughout my childhood 

Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from

Cosc: Prevent

Leigheas: Remedy

Comhbhá: Empathy

Cruatan: Hardship

Domhain: Deep

Airigh: To feel

Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider

Tochailt: Digging 

Cladach: Coast/Shoreline

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit.
 
Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin.
 
Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926.
 
Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn.
 
Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí.
 
Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail.
 
Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi.
 
Foclóir:
 
Múnlaigh: Shape
Ag brath ar: Depending on
Eisimirice: Emmigration&nbsp;
Éagóir agus leatrom: Injustice and opression
Gannchuid: Scarcity&nbsp;
Racht mothúcháin: Fit of emotion&nbsp;
Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home
Drogall: Reluctant
I gcaitheamh móige: Throughout my childhood&nbsp;
Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from
Cosc: Prevent
Leigheas: Remedy
Comhbhá: Empathy
Cruatan: Hardship
Domhain: Deep
Airigh: To feel
Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider
Tochailt: Digging&nbsp;
Cladach: Coast/Shoreline

1926 Census: ‘1% de phobal na tíre a líon i nGaeilge é - mo mhuintir ina measc’

Ar shamhlaigh tú riamh cad é mar a bheadh sé a bheith i do shuí ag bord os comhair an Talaban? 

Nó idirbheartaíocht a dhéanamh le rialtas nua tar éis chogadh fíochmhar? 

Cad é a dhéanfá dá mbeadh ort dul go ceantar buailte ag tubaiste mhillteanach, agus tosú arís leis an atógáil? 

Sin iad roinnt de na dúshláin a bhíonn os comhair Angus Lambkin go rialta agus é ag obair leis na Náisiúin Aontaithe. 

Is saineolaí tubaiste é Angus a bhíonn ag taistil ar fud an domhain chuig tíortha atá i mbaol is faoi bhagairt.

Ar Seachtain labhraíonn Ciarán Dunbar leis an bhFeirsteach Angus Lambkin, faoin ról ar leith atá aige mar shaineolaí tubaiste leis na Náisiúin Aontaithe. 

 

 

Foclóir: 

Oifig co-ordú: Cordination office 

Daonchairdeas: Philanthropy 

Stráitéis comhroinnte: Shared strategy 

Comhoibriú: Work together 

Ionadaíocht: Represent  

Ní airíonn muid: We don’t feel 

Caighdeán beatha: Quality of life 

Na diúracáin: The missiles 

Éiginnteacht: Uncertainty 

Coimeádach: Conservative  

Acmhainní: Resources 

Cráifeach: Religious 

Taidhleoireacht: Diplomacy  

Antoisceach: Extremist 

Crith talún: Earthquake 

Coimhlint: Conflict 

Ag obair go dlúth: Working closely 

Leochaileach: Vulnerable 

Ag dul in olcas: Getting worse 

Scoil idirchreidmheach : Interdenominational school 

Fostaithe: Employed  

Cinneadh: Decision 

Teip: Failure 

 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

War, ISIS, Taliban: An Gaeilgeoir a théann isteach sa choimhlint 

Ba é seachtain thar a bheith neamhghnách í i gcúrsaí polaitíochta, gan dabht.

­

Le praghsanna breosla ag ardú go géar, shocraítear léirsithe ar fud na tíre an tseachtain seo caite.

­

Chuaigh na mílte i mbun agoide agus dúnadh bóithre, cuireadh bacainn ar scaglanna ola na tíre  agus is ar éigean a bhí an tír ar tí stoptha ar fad. 

­

Faoi dheireadh, aontaíodh pacáiste ar luach breis agus €700 milliún le dul i ngleic le hardú na bhpraghasanna breosla.

­

Mar sin féin, cáineadh an rialtas go géar faoin chaoi gur láimhséil siad an ghéarchéim agus cuireadh rún muiníne sa Rialtais faoi bhráid na Dála dá bharr.

­

Baineadh siar as daoine freisin nuair a d’éirigh Michael Healy-Rae as a phost mar Aire Stáit go tobann, mar léiriú ar a mhíshástacht leis an Rialtas.

­

Ach tá go leor ceisteanna fós le freagairt.

­

An bhfuil sé d’acmhainn ag an tír €700 milliún a chur ar fáil don earnáil seo?

­

Agus leis an Rialtas ag feidhmiú ar thromlach an-chaol, cén tionchar a bheas ag imeacht na Healy Rae’s ón chomhrialtas?

­

Ar Seachtain, labhraíonn an comhfhreagraí polaitíochta, John Downing le Tessa Fleming.

­

FOCLÓIR:

­

Breosla: Fuel

­

Rún: Motion

­

Aighneas: Disagreement

­

Agóideoirí: Protestors

­

Mustar: Pomp

­

Tromchúiseach: Consequential

­

Meath: Decline

­

Clis eacnamúil: Economic crash or breakdown

­

Faoiseamh cánach: Tax relief

­

Fuinneamh: Energy

­

Ag géilleadh: Conceding to

­

Ag teacht salach ar a chéile: At odds with each other

­

Bruscar: Litter/rubbish

­

Iniúchadh: Inspection or examination

­

Ag fulaingt: Suffering

­

Claonta: Biased

­

Féinfhostaithe: Self-employed

­

Cáineadh: Criticism

­

­

­

­

Ba é seachtain thar a bheith neamhghnách í i gcúrsaí polaitíochta, gan dabht.
­
Le praghsanna breosla ag ardú go géar, shocraítear léirsithe ar fud na tíre an tseachtain seo caite.
­
Chuaigh na mílte i mbun agoide agus dúnadh bóithre, cuireadh bacainn ar scaglanna ola na tíre &nbsp;agus is ar éigean a bhí an tír ar tí stoptha ar fad.&nbsp;
­
Faoi dheireadh, aontaíodh pacáiste ar luach breis agus €700 milliún le dul i ngleic le hardú na bhpraghasanna breosla.
­
Mar sin féin, cáineadh an rialtas go géar faoin chaoi gur láimhséil siad an ghéarchéim agus cuireadh rún muiníne sa Rialtais faoi bhráid na Dála dá bharr.
­
Baineadh siar as daoine freisin nuair a d’éirigh Michael Healy-Rae as a phost mar Aire Stáit go tobann, mar léiriú ar a mhíshástacht leis an Rialtas.
­
Ach tá go leor ceisteanna fós le freagairt.
­
An bhfuil sé d’acmhainn ag an tír €700 milliún a chur ar fáil don earnáil seo?
­
Agus leis an Rialtas ag feidhmiú ar thromlach an-chaol, cén tionchar a bheas ag imeacht na Healy Rae’s ón chomhrialtas?
­
Ar Seachtain, labhraíonn an comhfhreagraí polaitíochta, John Downing le Tessa Fleming.
­
FOCLÓIR:
­
Breosla: Fuel
­
Rún: Motion
­
Aighneas: Disagreement
­
Agóideoirí: Protestors
­
Mustar: Pomp
­
Tromchúiseach: Consequential
­
Meath: Decline
­
Clis eacnamúil: Economic crash or breakdown
­
Faoiseamh cánach: Tax relief
­
Fuinneamh: Energy
­
Ag géilleadh: Conceding to
­
Ag teacht salach ar a chéile: At odds with each other
­
Bruscar: Litter/rubbish
­
Iniúchadh: Inspection or examination
­
Ag fulaingt: Suffering
­
Claonta: Biased
­
Féinfhostaithe: Self-employed
­
Cáineadh: Criticism
­
­
­
­

Agóidí agus achrann: Seachtain chorraitheach sa pholaitíocht 

Dúnmharaíodh Denis Donaldson, iarbhall den IRA, 20 bliain ó shin i 2006. 




 




Duine sinsearach a bhí ann i Sinn Féin ag tráth a raibh an páirtí ag dul ó neart go neart mar fhórsa polaitiúil sa Tuaisceart. 




 




Creidtear gur cara dílis de chuid Gerry Adams agus Martin McGuinness a bhí ann agus i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta tugadh post riaracháin dó i gCnoc an Anfa. 




 




Ach, sa bhliain 2005, tháinig sé chun solais go raibh Denis Donaldson ag feidhmiú mar spiaire ar son M15 le blianta fada. 




 




Theith sé go ceantar iargúlta i nDún na nGall, áit ar chuir sé faoi i dteach beag gan uisce reatha ná leictreachas. 




Is ann a thángthas ar a chorp roinnt míonna ina dhiaidh sin, agus é scaoilte faoi dhó. 




Tá go leor ceisteanna fós gan freagraí i dtaca le bás Dennis Donaldson, ceisteanna a ghoilleann ar a chlann go dtí an lá inniu. 




Agus le fear Gaeltachta cúisithe le déanaí i leith an dúnmharú - an bhfaighimid amach cé a thug an t-ordú chun é a mharú? 




Ar Seachtain, labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin scéala is déanaí sa chás. 




Foclóir: 




Spiaire: Spy 




Uisce reatha: Running water 




Pleascáin: Explosives 




Ball: Member 




Riarachán: Administration 




Ruathar: Raid 




Ag spré: Spreading 




Ag feidhmiú: Operating 




Nocht: Reveal 




Iarghúlta: Remote 




Ar an toirt: On the spot 




Freagracht: Responsibility 




Tras-teorainn: Cross border 




Corruair: Occasionally 




Ag goilliúint orthu: Weighing heavily on them 




Ceart agus cóir: Right and justice 




Brathadóir: Informer 




Ag dul i méadaíocht: Growing up 




Eiseachadadh: Extradited  

Dúnmharaíodh Denis Donaldson, iarbhall den IRA, 20 bliain ó shin i 2006.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Duine sinsearach a bhí ann i Sinn Féin ag tráth a raibh an páirtí ag dul ó neart go neart mar fhórsa polaitiúil sa Tuaisceart.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Creidtear gur cara dílis de chuid Gerry Adams agus Martin McGuinness a bhí ann agus i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta tugadh post riaracháin dó i gCnoc an Anfa.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Ach, sa bhliain 2005, tháinig sé chun solais go raibh Denis Donaldson ag feidhmiú mar spiaire ar son M15 le blianta fada.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Theith sé go ceantar iargúlta i nDún na nGall, áit ar chuir sé faoi i dteach beag gan uisce reatha ná leictreachas.&nbsp;
 
Is ann a thángthas ar a chorp roinnt míonna ina dhiaidh sin, agus é scaoilte faoi dhó.&nbsp;
 
Tá go leor ceisteanna fós gan freagraí i dtaca le bás Dennis Donaldson, ceisteanna a ghoilleann ar a chlann go dtí an lá inniu.&nbsp;
 
Agus le fear Gaeltachta cúisithe le déanaí i leith an dúnmharú - an bhfaighimid amach cé a thug an t-ordú chun é a mharú?&nbsp;
 
Ar Seachtain, labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin scéala is déanaí sa chás.&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Spiaire: Spy&nbsp;
 
Uisce reatha: Running water&nbsp;
 
Pleascáin: Explosives&nbsp;
 
Ball: Member&nbsp;
 
Riarachán: Administration&nbsp;
 
Ruathar: Raid&nbsp;
 
Ag spré: Spreading&nbsp;
 
Ag feidhmiú: Operating&nbsp;
 
Nocht: Reveal&nbsp;
 
Iarghúlta: Remote&nbsp;
 
Ar an toirt: On the spot&nbsp;
 
Freagracht: Responsibility&nbsp;
 
Tras-teorainn: Cross border&nbsp;
 
Corruair: Occasionally&nbsp;
 
Ag goilliúint orthu: Weighing heavily on them&nbsp;
 
Ceart agus cóir: Right and justice&nbsp;
 
Brathadóir: Informer&nbsp;
 
Ag dul i méadaíocht: Growing up&nbsp;
 
Eiseachadadh: Extradited &nbsp;

Dúnmharú Denis Donaldson: 20 bliain gan freagraí ach cor úr sa chás 

I 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo.  




I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath.  




Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad.  




Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna.  




Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh.  




Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt. 




Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann.  




An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit.  




Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally. 




Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh. 




 




Foclóir: 




Faoi bhéal gunna: At gunpoint 




Ráiteas: Statement 




Pleascáin: Explosives  




Iomrall ceartais: Miscarriage of justice 




Gabh: Arrest 




Baill: Members 




Droch-íde: abuse or ill treatment 




Bagairt: Threat 




Seán: Deny 




Cuireadh iachall orthu: They were forced to 




Fianaise: Evidence 




An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court 




Éadóchasach: Hopeless 




In ainneoin: Despite 




Ciontach: Guilty 




D’éalaigh sé: He escaped 




Achomharc: Legal appeal 




Ciontú: Conviction 




Cuir ar neamhní: To quash 




Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds 

I 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo. &nbsp;
 
I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath. &nbsp;
 
Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad. &nbsp;
 
Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna. &nbsp;
 
Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh. &nbsp;
 
Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt.&nbsp;
 
Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann. &nbsp;
 
An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit. &nbsp;
 
Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally.&nbsp;
 
Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Faoi bhéal gunna: At gunpoint&nbsp;
 
Ráiteas: Statement&nbsp;
 
Pleascáin: Explosives &nbsp;
 
Iomrall ceartais: Miscarriage of justice&nbsp;
 
Gabh: Arrest&nbsp;
 
Baill: Members&nbsp;
 
Droch-íde: abuse or ill treatment&nbsp;
 
Bagairt: Threat&nbsp;
 
Seán: Deny&nbsp;
 
Cuireadh iachall orthu: They were forced to&nbsp;
 
Fianaise: Evidence&nbsp;
 
An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court&nbsp;
 
Éadóchasach: Hopeless&nbsp;
 
In ainneoin: Despite&nbsp;
 
Ciontach: Guilty&nbsp;
 
D’éalaigh sé: He escaped&nbsp;
 
Achomharc: Legal appeal&nbsp;
 
Ciontú: Conviction&nbsp;
 
Cuir ar neamhní: To quash&nbsp;
 
Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds&nbsp;

‘Tortured, jailed, forgotten’: Robáil traenach Sallins 50 bliana ar aghaidh 

Tá go leor ceantar Gaeltachta ann atá ag streachailt go mór le bánú na tuaithe. 

Sin de réir gníomhaithe teanga atá sa tóir ar réiteach práinneach a rachaidh i ngleic leis an fhadhb. 

Dar leo, is é bánú na Gaeltachta mar gheall ar an easpa tithíochta, an ghéarchéim is mó a bhí ag an teanga riamh, ach ní ar thithíocht amháin atá an locht, dar leo, 

I measc na ndúshlán, tá cúrsaí imirce, infrastruchtúr, seirbhísí, fostaíocht agus áiseanna, agus tá siad ar fad nasctha ó thaobh thodhchaí na Gaeltachta de. 

Ach cad é an tionchar atá le feiceáil ar an talamh sna ceantair seo atá faoi bhrú maidir le saol an chultúir agus leis an spórt? 

Cad iad na baic is mó atá ag coinneáil cainteoirí Gaeilge atá ag lorg tí, lasmuigh den Ghaeltacht? 

Agus cén dóigh go bhfuil na pobail seo ag troid i gcoinne chreimeadh na tuaithe? 

Ar Seachtain, fiosraíonn Áine Ní Bhreisleáin an tionchar atá ag bánú na tuaithe ar an Ghaeltacht. 

 

 

Foclóir: 

Bánú: Depopulation 

Ceal: A lack of 

Gníomhaithe teanga: Language activists 

Tithíocht inacmhainne: Affordable housing 

Fostaíocht: Employment 

Níos fusa: Easier 

Faoin tuath: The country or rural area 

Éileamh: Demand 

Todhchaí: Future 

Luach: Value 

Forleathan: Widespread 

Go sonrach: Particularly 

Ar dualgas: On Duty 

Borradh: A boost or growth 

Creimeadh: Erosion 

I mbaol: In danger 

Scéim Scoláireachta: Scholarship Scheme 

An taoide a chasadh: To turn the tide 

Ag dul in éag: Becoming extinct 

Is annamh: Rarely 

Ionad Fiontraíochta: Enterprise centre 

Ar an imeall: On the egde 

Fite fuaite: Intertwined 

Bánú na Gaeltachta: Where are all the Irish speakers? 

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler.  Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu.  Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin? 




 




Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar 




Foclóir: 




 




Seafóideach: Daft 




Is annamh: Rarely 




Leathdheartháir: Half-brother 




Mion sónraí: minute details 




Tiománta: Determined 




Fuadach: Kidnap 




Maígh: Allege 




Fianaise Evidence 




Scian: Knife 




Ní nach ionadh: It’s no surprise 




Teacht i dtír: Take advantage of 




Namhaid: Enemy 




Gadaíocht: Thieving  




Spiaireachta: Spying 




Dul chun searbhais: To turn sour 




Bolscaireacht: Propaganda 




Sloinne: Surname

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler. &nbsp;Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu. &nbsp;Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin?&nbsp;
 
&nbsp;
 
Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
&nbsp;
 
Seafóideach: Daft&nbsp;
 
Is annamh: Rarely&nbsp;
 
Leathdheartháir: Half-brother&nbsp;
 
Mion sónraí: minute details&nbsp;
 
Tiománta: Determined&nbsp;
 
Fuadach: Kidnap&nbsp;
 
Maígh: Allege&nbsp;
 
Fianaise Evidence&nbsp;
 
Scian: Knife&nbsp;
 
Ní nach ionadh: It’s no surprise&nbsp;
 
Teacht i dtír: Take advantage of&nbsp;
 
Namhaid: Enemy&nbsp;
 
Gadaíocht: Thieving &nbsp;
 
Spiaireachta: Spying&nbsp;
 
Dul chun searbhais: To turn sour&nbsp;
 
Bolscaireacht: Propaganda&nbsp;
 
Sloinne: Surname

The Irish Hitlers: Paddy, Bridget agus uncail Adolf 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge. 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.

Seachtain

Social links:

168 clip(s)