Le Kneecap, How to Gael agus Manchán Magan go mór i mbéal an phobal tá próifíl ard ag an nGaeilge faoi láthair agus tá borradh ollmhór tagtha ar an tsuim sa teanga.Ach, an amhlaidh an cás dearfach seo i dtíortha eile?  Agus an féidir teanga atá marbh a hathbheochan arís?  Labhair Seachtain leis an léachtóir Katie Whelan faoi roinnt de na teangacha a bhí i mbaol báis, agus cé chomh rathúil is a bhíonn iarrachtaí le beatha a chur iontu arís. 

Foclóir: 

Ar a dtoil: To speak fluently 

In éag: to die out 

Meon: Attitude 

Diúltaigh: Refuse 

Athbheochanóir: Revivalist 

Tréibh: Tribe 

Dírdhreach: Landscape 

Drogall: Reluctance 

Cosc: Ban 

Faoi chois: Oppress 

Feadaíl: Whistling 

Meath: Decline 

Féiniúlacht: Identity 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge. 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.

Seachtain

Bringing back na teangacha marbha 

I 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo.  




I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath.  




Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad.  




Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna.  




Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh.  




Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt. 




Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann.  




An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit.  




Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally. 




Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh. 




 




Foclóir: 




Faoi bhéal gunna: At gunpoint 




Ráiteas: Statement 




Pleascáin: Explosives  




Iomrall ceartais: Miscarriage of justice 




Gabh: Arrest 




Baill: Members 




Droch-íde: abuse or ill treatment 




Bagairt: Threat 




Seán: Deny 




Cuireadh iachall orthu: They were forced to 




Fianaise: Evidence 




An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court 




Éadóchasach: Hopeless 




In ainneoin: Despite 




Ciontach: Guilty 




D’éalaigh sé: He escaped 




Achomharc: Legal appeal 




Ciontú: Conviction 




Cuir ar neamhní: To quash 




Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds 

I 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo. &nbsp;
 
I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath. &nbsp;
 
Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad. &nbsp;
 
Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna. &nbsp;
 
Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh. &nbsp;
 
Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt.&nbsp;
 
Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann. &nbsp;
 
An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit. &nbsp;
 
Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally.&nbsp;
 
Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Faoi bhéal gunna: At gunpoint&nbsp;
 
Ráiteas: Statement&nbsp;
 
Pleascáin: Explosives &nbsp;
 
Iomrall ceartais: Miscarriage of justice&nbsp;
 
Gabh: Arrest&nbsp;
 
Baill: Members&nbsp;
 
Droch-íde: abuse or ill treatment&nbsp;
 
Bagairt: Threat&nbsp;
 
Seán: Deny&nbsp;
 
Cuireadh iachall orthu: They were forced to&nbsp;
 
Fianaise: Evidence&nbsp;
 
An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court&nbsp;
 
Éadóchasach: Hopeless&nbsp;
 
In ainneoin: Despite&nbsp;
 
Ciontach: Guilty&nbsp;
 
D’éalaigh sé: He escaped&nbsp;
 
Achomharc: Legal appeal&nbsp;
 
Ciontú: Conviction&nbsp;
 
Cuir ar neamhní: To quash&nbsp;
 
Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds&nbsp;

‘Tortured, jailed, forgotten’: Robáil traenach Sallins 50 bliana ar aghaidh 

Tá go leor ceantar Gaeltachta ann atá ag streachailt go mór le bánú na tuaithe. 

Sin de réir gníomhaithe teanga atá sa tóir ar réiteach práinneach a rachaidh i ngleic leis an fhadhb. 

Dar leo, is é bánú na Gaeltachta mar gheall ar an easpa tithíochta, an ghéarchéim is mó a bhí ag an teanga riamh, ach ní ar thithíocht amháin atá an locht, dar leo, 

I measc na ndúshlán, tá cúrsaí imirce, infrastruchtúr, seirbhísí, fostaíocht agus áiseanna, agus tá siad ar fad nasctha ó thaobh thodhchaí na Gaeltachta de. 

Ach cad é an tionchar atá le feiceáil ar an talamh sna ceantair seo atá faoi bhrú maidir le saol an chultúir agus leis an spórt? 

Cad iad na baic is mó atá ag coinneáil cainteoirí Gaeilge atá ag lorg tí, lasmuigh den Ghaeltacht? 

Agus cén dóigh go bhfuil na pobail seo ag troid i gcoinne chreimeadh na tuaithe? 

Ar Seachtain, fiosraíonn Áine Ní Bhreisleáin an tionchar atá ag bánú na tuaithe ar an Ghaeltacht. 

 

 

Foclóir: 

Bánú: Depopulation 

Ceal: A lack of 

Gníomhaithe teanga: Language activists 

Tithíocht inacmhainne: Affordable housing 

Fostaíocht: Employment 

Níos fusa: Easier 

Faoin tuath: The country or rural area 

Éileamh: Demand 

Todhchaí: Future 

Luach: Value 

Forleathan: Widespread 

Go sonrach: Particularly 

Ar dualgas: On Duty 

Borradh: A boost or growth 

Creimeadh: Erosion 

I mbaol: In danger 

Scéim Scoláireachta: Scholarship Scheme 

An taoide a chasadh: To turn the tide 

Ag dul in éag: Becoming extinct 

Is annamh: Rarely 

Ionad Fiontraíochta: Enterprise centre 

Ar an imeall: On the egde 

Fite fuaite: Intertwined 

Bánú na Gaeltachta: Where are all the Irish speakers? 

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler.  Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu.  Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin? 




 




Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar 




Foclóir: 




 




Seafóideach: Daft 




Is annamh: Rarely 




Leathdheartháir: Half-brother 




Mion sónraí: minute details 




Tiománta: Determined 




Fuadach: Kidnap 




Maígh: Allege 




Fianaise Evidence 




Scian: Knife 




Ní nach ionadh: It’s no surprise 




Teacht i dtír: Take advantage of 




Namhaid: Enemy 




Gadaíocht: Thieving  




Spiaireachta: Spying 




Dul chun searbhais: To turn sour 




Bolscaireacht: Propaganda 




Sloinne: Surname

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler. &nbsp;Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu. &nbsp;Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin?&nbsp;
 
&nbsp;
 
Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
&nbsp;
 
Seafóideach: Daft&nbsp;
 
Is annamh: Rarely&nbsp;
 
Leathdheartháir: Half-brother&nbsp;
 
Mion sónraí: minute details&nbsp;
 
Tiománta: Determined&nbsp;
 
Fuadach: Kidnap&nbsp;
 
Maígh: Allege&nbsp;
 
Fianaise Evidence&nbsp;
 
Scian: Knife&nbsp;
 
Ní nach ionadh: It’s no surprise&nbsp;
 
Teacht i dtír: Take advantage of&nbsp;
 
Namhaid: Enemy&nbsp;
 
Gadaíocht: Thieving &nbsp;
 
Spiaireachta: Spying&nbsp;
 
Dul chun searbhais: To turn sour&nbsp;
 
Bolscaireacht: Propaganda&nbsp;
 
Sloinne: Surname

Bringing back na teangacha marbha

In 1 playlist(s)

Seachtain

Social links

Recent clips