Le os coinn 100 bliana tá saothar nach beag déanta leis an Ghaeilge a chur chun cinn.  Bunaíodh Gaelscoileanna, TG4, Raidió na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta, gan trácht ar an iliomad rudaí eile ar an liosta mór fada. Ach go minic, déantar dearmad ar na mná a d’imir tionchar nach beag ar na gaiscí seo.  Insíonn an leachtóir Katie Whelan dúinn faoi thionchar cheithre bhean cheannródaíocha a d'fhág a lorg féin ar shaol na Gaeilge.

­

Foclóir:

Crann taca: Pillar or anchor

­

Soláthar: Provision

­

Seicteach: Sectarianist

­

Gaisce: Achievement

­

Lonnaíocht: Settlement

­

Acmhainní: Resources

­

Cumhacht aibhléise: Electricity

­

Iarmhairt: Consquence

­

Oiliúint: Training

­

An lorg a d’fhág siad: The mark they left

­

Ceardaíocht: Craftwork

­

Cuideachta: Company

­

Fostaíocht: Employment

Le os coinn 100 bliana tá saothar nach beag déanta leis an Ghaeilge a chur chun cinn. &nbsp;Bunaíodh Gaelscoileanna, TG4, Raidió na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta, gan trácht ar an iliomad rudaí eile ar an liosta mór fada. Ach go minic, déantar dearmad ar na mná a d’imir tionchar nach beag ar na gaiscí seo. &nbsp;Insíonn an leachtóir Katie Whelan dúinn faoi thionchar cheithre bhean cheannródaíocha a d'fhág a lorg féin ar shaol na Gaeilge.
­
Foclóir:
Crann taca: Pillar or anchor
­
Soláthar: Provision
­
Seicteach: Sectarianist
­
Gaisce: Achievement
­
Lonnaíocht: Settlement
­
Acmhainní: Resources
­
Cumhacht aibhléise: Electricity
­
Iarmhairt: Consquence
­
Oiliúint: Training
­
An lorg a d’fhág siad: The mark they left
­
Ceardaíocht: Craftwork
­
Cuideachta: Company
­
Fostaíocht: Employment

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge. 

Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.

Seachtain

Women who saved an Ghaeilge : Íte Ní Chionnaith, mná Bhóthar Seoighe, Lolly Yeats, Pádraigín Ní Uallacháin 

Is dúiche Éireannach a chaith beagnach trí chéad bliana faoi thionchar na Lochlannach é Loch Garman. 




Sa bhliain 1170 tháinig na hAngla-Normannaigh chuig an chontae agus d’fhág lorg ann a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann – an Béarla, cuir i gcás. 




Ní nach ionadh, glactar leis go minic, sa stairseanchas, agus sa stair scríofa ag an lucht léinn gur contae gallda amach is amach a bhí ann ó shin. Contae is ea é nach samhlaítear le Gaeltacht nó leis an nGaeilge. 




Léiríonn taighde gurbh ann do na Gaeil agus a dteanga sa chontae i gcónaí áfach. 




Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneach, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman. 




Sa chéad eagrán eile den phodchraoladh seo, gheobhaidh muid amach faoi cén chineál Gaeilge a bhíodh á labhairt, i nGaeltacht Loch Garman. 




Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

Is dúiche Éireannach a chaith beagnach trí chéad bliana faoi thionchar na Lochlannach é Loch Garman.&nbsp;
 
Sa bhliain 1170 tháinig na hAngla-Normannaigh chuig an chontae agus d’fhág lorg ann a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann – an Béarla, cuir i gcás.&nbsp;
 
Ní nach ionadh, glactar leis go minic, sa stairseanchas, agus sa stair scríofa ag an lucht léinn gur contae gallda amach is amach a bhí ann ó shin. Contae is ea é nach samhlaítear le Gaeltacht nó leis an nGaeilge.&nbsp;
 
Léiríonn taighde gurbh ann do na Gaeil agus a dteanga sa chontae i gcónaí áfach.&nbsp;
 
Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneach, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman.&nbsp;
 
Sa chéad eagrán eile den phodchraoladh seo, gheobhaidh muid amach faoi cén chineál Gaeilge a bhíodh á labhairt, i nGaeltacht Loch Garman.&nbsp;
 
Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism&nbsp;

Gaeltacht Loch Garman: When was Irish spoken in Wexford? 

Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.

Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.

Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.

Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha  ar fud na Breataine?

Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?

Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.

Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.

Foclóir:
An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution
Táille: Fee
An chosmhuintir: The common people
Spáilpíní: Nomadic farmworkers
Díspeag: Belittle
Coitianta: Common
Éirimiúil: Intelligent
Ag toraíocht: Searching
Achrann: Dispute
Sloinnte: Surnames
Meán: Average
Maoiniú: Financing
Eachtrannaigh: Foreigners
Bhí fonn orthu: They were keen to
Todhchaí: Future
Ag maolú: Petering out
Naimhdeas: Animosity
Sofheicthe: Visible
Léirsithe: Demonstrations
Inimirce: Immigration
Ganntanas oibrithe: A lack of workers

Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.
Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.
Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.
Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha&nbsp; ar fud na Breataine?
Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?
Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.
Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.
Foclóir:
<ul>
 <li>An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution</li>
 <li>Táille: Fee</li>
 <li>An chosmhuintir: The common people</li>
 <li>Spáilpíní: Nomadic farmworkers</li>
 <li>Díspeag: Belittle</li>
 <li>Coitianta: Common</li>
 <li>Éirimiúil: Intelligent</li>
 <li>Ag toraíocht: Searching</li>
 <li>Achrann: Dispute</li>
 <li>Sloinnte: Surnames</li>
 <li>Meán: Average</li>
 <li>Maoiniú: Financing</li>
 <li>Eachtrannaigh: Foreigners</li>
 <li>Bhí fonn orthu: They were keen to</li>
 <li>Todhchaí: Future</li>
 <li>Ag maolú: Petering out</li>
 <li>Naimhdeas: Animosity</li>
 <li>Sofheicthe: Visible</li>
 <li>Léirsithe: Demonstrations</li>
 <li>Inimirce: Immigration</li>
 <li>Ganntanas oibrithe: A lack of workers</li>
</ul>

‘No Irish need apply’: Scéal na nÉireannach i Sasana 

Os cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe. 




 




Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais. 




 




In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill. 




 




Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre? 




 




Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht? 




 




Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin 




 




 




Foclóir: 




Léirsithe: Demonstrations 




Breosla: Fuel 




Iniúchadh: To examine 




Iompar: Transport 




An Meánoirthear: The Middle East 




Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea 




Faoiseamh: Relief 




Réiteach: Solution 




Beart: Package 




Scuainí: Queues 




Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor 




Díomhaoin: Idle 




Earraí: Goods 




Imníoch: Concerned/anxious 




Rogha: Choice 




Fiontraí: Entrepreneur 




Éiginnteacht: Uncertainty 




Costas reachtála: Running cost 




Achmhainní nádúrtha: Natural resources 




Móin: Turf 




Leochaileach: Vulnerable 

Os cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais.&nbsp;
 
&nbsp;
 
In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill.&nbsp;
 
&nbsp;
 
Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre?&nbsp;
 
&nbsp;
 
Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht?&nbsp;
 
&nbsp;
 
Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin&nbsp;
 
&nbsp;
 
&nbsp;
 
Foclóir:&nbsp;
 
Léirsithe: Demonstrations&nbsp;
 
Breosla: Fuel&nbsp;
 
Iniúchadh: To examine&nbsp;
 
Iompar: Transport&nbsp;
 
An Meánoirthear: The Middle East&nbsp;
 
Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea&nbsp;
 
Faoiseamh: Relief&nbsp;
 
Réiteach: Solution&nbsp;
 
Beart: Package&nbsp;
 
Scuainí: Queues&nbsp;
 
Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor&nbsp;
 
Díomhaoin: Idle&nbsp;
 
Earraí: Goods&nbsp;
 
Imníoch: Concerned/anxious&nbsp;
 
Rogha: Choice&nbsp;
 
Fiontraí: Entrepreneur&nbsp;
 
Éiginnteacht: Uncertainty&nbsp;
 
Costas reachtála: Running cost&nbsp;
 
Achmhainní nádúrtha: Natural resources&nbsp;
 
Móin: Turf&nbsp;
 
Leochaileach: Vulnerable&nbsp;

Women who saved an Ghaeilge : Íte Ní Chionnaith, mná Bhóthar Seoighe, Lolly Yeats, Pádraigín Ní Uallacháin

In 1 playlist(s)

Seachtain

Social links

Recent clips