Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt...

Shownotes:

Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/

http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4

00:00:00 Intro
00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering
00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen
00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!
01:05:15 Afsluiting 

Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt...
Shownotes:
Waarom Antarctica zo snel smelt: <a href="https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/">https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/</a>
<a href="http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4">http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4</a>
00:00:00 Intro 00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering 00:33:56 ASML en hoe ze n&uacute; die ongelofelijk kleine chips kan bouwen 00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947! 01:05:15 Afsluiting&nbsp;

Dé podcast van Scientias.nl over alle wetenschappen, de achtergronden en meer. Met Diederik Jekel en Krijn Soeteman. Met regelmaat ontvangen ze een gast om dieper op een specifiek onderwerp in te gaan. Ook bespreken ze het opvallende wetenschapsnieuws van de week. 

Dé podcast van&nbsp;<a href="http://scientias.nl/" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Scientias.nl</a>&nbsp;over alle wetenschappen, de achtergronden en meer. Met Diederik Jekel en Krijn Soeteman. Met regelmaat ontvangen ze een gast om dieper op een specifiek onderwerp in te gaan. Ook bespreken ze het opvallende wetenschapsnieuws van de week.

Scientias Podcast

Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63

In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning.

Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.

Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.

00:00 Intro
03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling
04:07 Buitenaards met Govert Schilling
05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?
06:11 De spiegel van Roman
09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?
10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?
13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb
17:01 De panoramacamera van Roman
19:04 Donkere materie en donkere energie
19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?
22:50 Wie was Nancy Grace Roman?
23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen
25:39 Waarom sterren twinkelen
27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?
28:03 De uitvinding van de telescoop
29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop
31:58 Christiaan en Constantijn Huygens
34:05 Het probleem van chromatische aberratie
37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt
38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop
39:19 Gregory en Newton
42:57 Het Cassegrain-ontwerp
45:24 Wat is brandpuntsafstand?
49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?
51:46 De optica achter het enorme beeldveld
52:40 Volgende week: exoplaneten

In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA&rsquo;s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo&rsquo;n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning.
Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.
Het verhaal blijkt te groot voor &eacute;&eacute;n aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.
00:00 Intro 03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling 04:07 Buitenaards met Govert Schilling 05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig? 06:11 De spiegel van Roman 09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope? 10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2? 13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb 17:01 De panoramacamera van Roman 19:04 Donkere materie en donkere energie 19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen? 22:50 Wie was Nancy Grace Roman? 23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen 25:39 Waarom sterren twinkelen 27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk? 28:03 De uitvinding van de telescoop 29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop 31:58 Christiaan en Constantijn Huygens 34:05 Het probleem van chromatische aberratie 37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt 38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop 39:19 Gregory en Newton 42:57 Het Cassegrain-ontwerp 45:24 Wat is brandpuntsafstand? 49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop? 51:46 De optica achter het enorme beeldveld 52:40 Volgende week: exoplaneten

De Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop, deel 1 - Scientias Podcast 86

In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.

https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party

https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe

https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje

00:00:00 Introductie
00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party
00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen
00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen
00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz
00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?
00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië
00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen
00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal
00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator
00:24:27 De ochtend van 28 april 2025
00:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet
00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken
00:42:18 De tweede oscillatie
00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen
00:48:55 De fatale kettingreactie
00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is
00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld
00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?
01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen
01:03:18 De synchrone compensator
01:05:19 De belangrijkste les van de serie
01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij
01:09:00 Afsluiting

In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto&rsquo;s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.
<a href="https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html">https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html</a> Bright Energy Party
<a href="https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/">https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/</a> Onderzoek van Entsoe
<a href="https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection">https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection</a> Verbinding tussen Frankrijk en Spanje
00:00:00 Introductie 00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party 00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen 00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen 00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz 00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie? 00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servi&euml; 00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen 00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal 00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator 00:24:27 De ochtend van 28 april 2025 00:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet 00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken 00:42:18 De tweede oscillatie 00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen 00:48:55 De fatale kettingreactie 00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is 00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld 00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak? 01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen 01:03:18 De synchrone compensator 01:05:19 De belangrijkste les van de serie 01:06:59 Elektrische auto&rsquo;s als tijdelijke netbatterij 01:09:00 Afsluiting

Black out en hoe we in Europa 6 minuten verloren - Scientias Podcast 85

In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.

https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley

https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali

https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout

https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley

00:00:00 Introductie
00:02:09 De zonsverduistering van 2026
00:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle
00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?
00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan
00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?
00:20:10 De langste zonsverduistering
00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord
00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet
00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning
00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken
00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie
00:54:58 Wat is reactief vermogen?
00:58:41 Condensatoren als oplossing
01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel
01:03:21 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.
<a href="https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/">https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/</a> Malmesbury, Halley
<a href="https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/">https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/</a> Giovanni Schiaparelli, canali
<a href="https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/">https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/</a> ENTSOE-onderzoek naar de blackout
<a href="https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/">https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/</a> Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley
00:00:00 Introductie 00:02:09 De zonsverduistering van 2026 00:04:57 De Perse&iuml;den en komeet Swift-Tuttle 00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen? 00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan 00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw? 00:20:10 De langste zonsverduistering 00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord 00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet 00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning 00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken 00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie 00:54:58 Wat is reactief vermogen? 00:58:41 Condensatoren als oplossing 01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel 01:03:21 Afsluiting
Volg ons op <a href="https://www.tiktok.com/@scientias_nl">TikTok</a>, <a href="https://www.instagram.com/scientias/">Instagram</a>, <a href="https://bsky.app/profile/scientias-nl.bsky.social">BlueSky</a>, <a href="https://mastodon.nl/@scientias">Mastodon</a> en <a href="https://www.facebook.com/scientias/">Facebook&nbsp;</a>

Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63

In 1 playlist(s)

Scientias Podcast

Social links

Follow podcast

Recent clips