Het strafrecht raakt verstopt met mensen die daar eigenlijk niet thuishoren. „We zien steeds meer verwarde personen. Die horen in de geestelijke gezondheidszorg, maar komen bij ons terecht”, zegt rechter Chris Beuker in een nieuwe aflevering van onze misdaadpodcast Radio Ramkraak.

Heb je een tip voor de redactie van Radio Ramkraak? Mail dan naar podcast@dvhn.nl of podcast@lc.nl.

We hebben van Nederland een land gemaakt waarin zestienjarigen voor een paar honderd euro door het land reizen om op woningen te schieten. Waar verslaving, psychische ontregeling en uitzichtloosheid uitmonden in geweld, brandstichting en plundering”, schrijft rechter Chris Beuker.

Hij is tot voor kort rechter-commissaris in strafzaken in Groningen. Na tien jaar in het strafrecht besluit hij zijn zorgen niet te verpakken in een vonnis, maar ze openlijk te delen op sociale netwerksite LinkedIn. Een opmerkelijke stap in een wereld waarin rechters doorgaans uitsluitend via hun vonnis spreken en zwijgen over alles wat daarbuiten valt.

Volgens Beuker is die ontwikkeling geen toeval. In de afgelopen tien tot vijftien jaar werd de geestelijke gezondheidszorg uitgekleed, opvang afgebouwd en verantwoordelijkheden verschoven. Het gevolg: minder plekken, langere wachttijden en meer mensen die ontsporen. „De GGZ-capaciteit daalde met een kwart, terwijl het aantal mensen met hulpvragen verdrievoudigde”, zegt hij. Tegelijkertijd verdubbelde het aantal tbs-opleggingen.

Als rechter-commissaris zag Beuker vaak dezelfde gezichten terugkeren, verdachten die steeds opnieuw werden voorgeleid. „Dan laat je iemand vrij onder de voorwaarde dat hij of zij zich laat opnemen in een kliniek. Op dat moment is er nog geen plek, want overal zijn wachtlijsten. Maar na twee, drie maanden is er nog steeds geen plek. Het duurt dan zo lang dat die mensen weer de fout in gaan”, vertelt hij.

Dat is niet alleen schrijnend voor de betrokkenen, maar ook ineffectief voor de samenleving, stelt Beuker. „Opsluiten wordt gezien als veiligheid”, zegt hij. „Maar wie veiligheid wil, moet investeren in mensen.” Zonder passende hulp keren problemen na detentie vaak in versterkte vorm terug: schulden, dakloosheid, geen inkomen, opnieuw criminaliteit.

Na tien jaar neemt Beuker afscheid van het strafrecht. Inmiddels werkt hij als kantonrechter. Niet uit cynisme, zegt hij, maar om dat te voorkomen. Zijn oproep blijft staan: zolang zorg ontbreekt, blijft het strafrecht het vangnet. Of, zoals hij het zelf noemt: het afvoerputje. En juist daarom besluit hij te spreken. Niet met een vonnis, maar met een waarschuwing.

Radio Ramkraak is de gezamenlijke misdaadpodcast van Leeuwarder Courant en Dagblad van het Noorden. Iedere week praten de verslaggevers van deze kranten je bij over het laatste misdaadnieuws. Presentator is Jeroen Kelderman.