Wie de zeeën controleert, domineert de wereld. Toch is de aandacht voor de zee de afgelopen jaren verslapt, constateert kapitein ter zee Roy de Ruiter in deze aflevering van 'In het defensief'. Volkomen ten on rechte, vindt hij. Kijk maar naar wat er momenteel gebeurt in de Straat van Hormuz en de gevolgen daarvan voor de wereldwijde energieprijzen.  

De Ruiter is sinds mei hoogleraar Maritieme Strategie aan de Universiteit van Leiden. Al langer werkt hij als hoofddocent Maritieme Strategie aan de Nederlandse Defensieacademie. Zijn studenten legt hij uit dat ze de zeeën en oceanen niet uit het oog moeten verliezen, nu het geopolitieke gestook van landen als China, Rusland en zelfs de Verenigde Staten sterk toeneemt.

Neem bijvoorbeeld de acties van de VS tegen vermeende drugsbootjes op volle zee, het doorknippen van onderzeese ict-kabels in de Oostzee door vermoedelijk Rusland en het assertieve optreden van China in de Zuid-Chinese Zee. Westerse schepen die daar varen, worden door Chinese schepen of vliegtuigen op de huid gezeten en daaraan kleven flinke risico's. Stel dat een Amerikaans schip hierbij beschadigd raakt, wat doen we dan? Het is een belangrijke vraag die volgens De Ruiter nader onderzoek vergt in de Navo-landen. 

Na dertig jaar van zware bezuinigingen op de Navo-krijgsmachten, staat volgens hem de marine van Europese landen er bovendien veelal gebrekkig voor. De Ruiter stelt bijvoorbeeld dat Nederland aanvankelijk vooral van plan was alle verouderde, roestende vaartuigen te vervangen door nieuwe fregatten en onderzeeboten. Maar, zegt hij tot zijn tevredenheid: het denken gaat inmiddels verder. De marine wil nu óók vol inzetten op drones onder én op het water én in de lucht.

Hierbij betrekt de krijgsmacht ook de Nederlandse industrie, die het eveneens zwaar had door de harde defensiebezuinigingen. Zo liep Nederland volgens hem decennia geleden voorop in de techniek rond onderzeeërs, omdat ons land een eigen niche zocht als buurland van de toenmalige grootmachten Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 'Die kennis over onderzeeërs is later helemaal weggelekt, omdat er op een gegeven moment geen onderzeeboten meer werden gemaakt,' zegt De Ruiter. 'Dat komt niet meer terug.'

Goed dus dat Defensie nu wéér onontgonnen terrein zoekt om op te excelleren: de dronetechnologie. Hij hoopt dat Nederland deze strategie ditmaal wel blijft uitbouwen, zodat de expertise in Nederland niet opnieuw verdampt.

Het idee is in elk geval dat de Nederlandse marine 'hybride' moet worden, zegt De Ruiter. Een groot fregat of ander oorlogsschip fungeert dan als een 'moederschip' op afstand, terwijl onbemande voertuigen als vooruitgeschoven post het wateroppervlak, de lucht en onder zee verkennen. Het is een strategie die ook het Verenigd Koninkrijk inmiddels heeft omarmd om weer vol de wereldzeeën te kunnen bevaren.   

Over In het defensief

In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.

Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?

🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments. 

Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.  

Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.