Kunstmatige intelligentie speelt een steeds grotere rol binnen de krijgsmacht. Van missieplanning en het herkennen van doelen tot autonome drones en dronezwermen: de mogelijkheden lijken eindeloos.Maar tussen wat bedrijven op hun websites en in gelikte demonstratievideo’s laten zien en wat AI in de praktijk kan, zit nog een flink gat. Dat zegt Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science en AI aan de Nederlandse Defensie Academie en aan Tilburg University.  
 
Dat verschil is vooral zichtbaar bij autonome systemen. Bedrijven presenteren soms al volledig zelfstandige dronezwermen die zonder menselijke tussenkomst complexe taken kunnen uitvoeren. In werkelijkheid zijn de toepassingen volgens Lindelauf nog veel beperkter. AI kan bijvoorbeeld al objecten herkennen en classificeren,maar zulke systemen zijn lang niet altijd robuust. Veranderende weersomstandigheden, een ander landschap of vervuilde data kunnen ervoor zorgen dat een systeem veel minder goed presteert dan tijdens een zorgvuldig voorbereide demonstratie. De ‘gelikte video op YouTube’ laat volgens Lindelauf daardoor niet altijd zien wat er onder operationele omstandigheden daadwerkelijk mogelijk is. 

Op de Nederlandse Defensie Academie probeert Lindelauf die werkelijkheid scherp in beeld te krijgen. Een concreet voorbeeld komt uit de cockpit van de Apache. In de nieuwe helikopters zit al AI-software voor onder meer missieplanning, maar vliegers gebruiken die niet altijd. Ze hebben onvoldoende inzicht in hoe het systeem tot zijn aanbevelingen komt en kunnen de onderliggende algoritmes niet controleren. Beter is om zelf AI-systemen te ontwikkelen die aansluiten bij de manier waarop vliegers werken en die betere aanbevelingen doen voor bijvoorbeeld routes en posities. Zo moet de technologie niet alleen beter worden, maar vooral ook bruikbaar en betrouwbaar voor de militair die ermee werkt. 

Dat is extra belangrijk omdat AI in het militaire domein direct kan raken aan beslissingen over leven en dood. De ontwikkeling van autonome wapens roept daarom niet alleen technische, maar ook juridische en ethische vragen op. Volgens Lindelauf moet de mens verantwoordelijk blijven voor het gebruik van AI, zeker wanneer het gaat om het selecteren en aanvallen van doelen.  

De grote vraag is daarmee niet alleen hoe snel AI zich ontwikkelt, maar ook hoe snel defensieorganisaties de technologie daadwerkelijk verantwoord kunnen toepassen. Voor Europa ligt daar bovendien een strategische uitdaging: de Verenigde Staten en China beschikken over veel grotere technologische ecosystemen en investeren op grote schaal in AI. Volgens Lindelauf hoeft Europa niet op ieder onderdeel van de AI-keten de concurrentie aan te gaan. Juist het slim integreren van bestaande AI in militaire processen kan al veel opleveren. Maar daarvoor is wel een realistisch beeld nodig van wat AI vandaag kan – en vooral van wat het nog níét kan. 

Over In het defensief

In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.

Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?

🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments. 

Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.  

Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.