Darubini ya Afrika (Kiswahili)

Zambia: Zoezi la kuhesabu kura linaendelea nchini Zambia kufuatia uchaguzi uliofanyika jana, ambapo Rais Hakainde Hichilema anatarajiwa kuchaguliwa tena licha ya upinzani mkali. Wakati huo huo, raia mmoja wa Kenya amekamatwa nchini humo kwa tuhuma za kuhusika katika njama ya kimtandao iliyolenga kuvuruga mfumo wa uchaguzi. Mengi ni ndani ya ripoti hii ambayo imeandaliwa na Manasse bin Bendera.

Afrika Leo: Mada ya leo ni kuhusu wahudumu wa afya wa Mombasa nchini Kenya walio mstari wa mbele katika mapambano dhidi ya ugonjwa wa Mpox, changamoto wanazokutana nazo na juhudi wanazofanya kuwahudumia na kuwalinda wananchi.   Makala imeandaliwa na mwandishi wetu Diana Wanyonyi, Karibu.

Zambia: Wazambia wameanza kupiga kura Alhamisi hii katika uchaguzi wa Rais ambao utakuwa kipimo kwa Rais Hakainde Hichilema kuona iwapo mageuzi yake ya kiuchumi yameweza kutosha kukabiliana na malalamiko yaliyoenea kuhusu gharama ya maisha. Manasse bin Bendera na ripoti kamili.

Drc: Kufurika kwa Ziwa Tanganyika mjini Uvira katika mkoa wa Kivu Kusini, mashariki mwa Drc, kumesababisha maelfu ya nyumba kuzamishwa na maji, makumi ya maelfu ya wakazi kuyahama makazi yao, huku usafiri na shughuli za masoko katika mji huo zikizorota kwa kiasi kikubwa. Awali Abedi Jean dela croix alifanya mahojiano na Kelvin Bwija, mratibu wa shirika la kiraia la wazalendo wakongomani SOCICO RDC, na mtafiti wa masuala ya kiusalama mashariki mwa Drc, Abedi alimuuliza kama taarifa zenyewe zikoje kiundani, Kelvin Bwija alianza kwa kuelezea.

Afrika Kusini: Afrika Kusini imetumia pesa za Afrika Kusini ambazo ni rand milioni 292 kuwarejesha raia wa kigeni katika nchi zao, ikiwa ni sehemu ya mpango wa Rais Cyril Ramaphosa wenye vipengele vitano wa kudhibiti uhamiaji haramu. Wizara ya Mambo ya Ndani sasa inatafuta kurejeshewa gharama hizo kutoka Malawi, Nigeria na Ethiopia. Awali, Manasse bin Bendera alifanya mahojiano na Shomari Carabin, mchambuzi wa masuala ya kisiasa kutoka hapa nchini. Manasse alimuuliza matumizi hayo yanaashiria nini kuhusu ukubwa wa changamoto ya uhamiaji nchini Afrika Kusini, Shomari alianza kwa kutoa mtazamo wake.

Drc: Mashirika 65 ya kiraia nchini DRC yamemtaka Rais Félix Tshisekedi kuachana na mpango wake wa kuitisha kura ya maoni ya kitaifa, na kutotangaza kuwa sheria inayoweka masharti ya kufanyika kwa kura hiyo imeanza kutumika. Mwandishi wa habari wa kujitegemea Germain Hassan Kayhwere na ripoti ifuatayo kutoka Beni-Drc.

Drc: Kundi la Wazalendo limeunda kamati maalumu ya kukabiliana na mashambulizi dhidi ya wahudumu wa afya na vituo vya kutolea matibabu ya Ebola huko Butembo, katika mkoa wa Kivu Kaskazini nchini Drc, wakati idadi ya maambukizi na vifo ikiendelea kuongezeka. Mwandishi wetu M’molelwa M’seke Dide na ripoti kamili kutoka Beni-Drc.

Afrika Kusini: Afrika Kusini inaendelea kukabiliwa na hali nyingine ya baridi kali ya msimu wa baridi hii leo Jumanne, huku theluji, mvua kubwa, upepo mkali na baridi kali vikikumba maeneo mbalimbali ya nchi. Abedi Jean dela croix na ripoti kamili.

Kesi ya uhaini inayomkabili Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo Tanzania “Tundu Lissu”, ilisikilizwa katika Mahakama Kuu ya Tanzania jijini Dar es Salaam-Tanzania, leo Agosti 10, 2026. Kwa mengi zaidi kuhusiana na taarifa hii, Ayam Shekifu alifanya mahojiano na Deogratius Bwire, Mkurugenzi wa Shirika la Kuhudumia Wakimbizi nchini Tanzania, kutoka Dar es Salaam-Tanzania.

The Hague: Mahakama ya Kimataifa ya Haki “ICJ” imeweka ratiba ya usikilizwaji wa kesi zilizofunguliwa na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo dhidi ya Rwanda. Awali Abedi Jean dela croix alifanya mahojiano na Omar Kavota, yeye ni mchambuzi wa siasa za Drc na maziwa makuu kutoka Beni-Drc, Abedi alimuuliza kama uamuzi wa ICJ kuweka ratiba ya usikilizwaji wa kesi hii unaashiria nini katika mchakato wa kutafuta haki na uwajibikaji kati ya DRC na Rwanda, Omar Kavota alianza kwa kutoa mtazamo wake.

Afrika Leo: Drc: Mada kuu hii leo ni changamoto za kukabiliana na mlipuko wa Ebola nchini DRC na athari zake za kiuchumi wakati taifa linaendelea kukabiliwa na migogoro ya kiusalama mashariki mwa nchi. Makala imeandaliwa na mwandishi wetu M’molelwa M’seke Dide, Karibu.

Drc: Wanawake mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, hususan katika mji wa Goma mkoani Kivu Kaskazini, wameanzisha kampeni kubwa ya kuhamasisha ushiriki wa wanawake katika kulinda mazingira kupitia upandaji miti na shughuli za usafi wa jamii. Mwandishi wetu Austere Malivika na ripoti kamili.

Burundi: Shirika la Mpango wa Chakula Duniani “WFP” linapanga kupunguza msaada wa chakula kwa wakimbizi wa Drc walioko Burundi kutoka asilimia 75 hadi asilimia 50. Mwandishi wetu Balen Havyarimana na ripoti ifuatayo.

Drc: Raia wa mji na tarafa la Uvira mkoani Kivu Kusini, wamefanya mgomo wa kutotoka majumbani, wakitaka serikali ya Kinshasa kuimarisha uwezo wa jeshi katika mapambano dhidi ya waasi wa M23. Mwandishi wa habari wa kujitegemea Thomson Undji Batangalwa William na ripoti kamili.

Tanzania: Tanzania ni mwenyeji wa Mkutano Mkuu wa Wanahisa wa Africa pamoja na Jukwaa la Miundombinu Afrika, unaofanyika jijini Dar es Salaam. Mwakilishi wetu nchini Tanzania Gabriel Zakaria ametuandalia na kututumia ripoti ifuatayo.

Tanzania: Rais wa Tanzania, Dkt Samia Suluhu Hassan, alizindua Dira ya Taifa ya 2050 katika Ikulu ya Dar es Salaam na baadaye akakutana na viongozi wa sekta binafsi kujadili utekelezaji wake. Ayam Shekifu alifanya mahojiano na Wilberforce Ngoto, yeye ni mwanahabari wa sauti ya Ujerumani na mchambuzi wa masuala ya kisiasa kutoka Dar es salaam-Tanzania, ambapo Wilberforce Ngoto alianza kwa kufafanua kuhusiana na taarifa hii.

Drc: Shirika la Mpango wa Chakula Duniani “WFP” linasema ukosefu wa fedha, hali duni ya usalama na ugumu wa kufikia maeneo yaliyoathirika vinaendelea kuathiri juhudi za kupambana na Ebola nchini DRC. Mwandishi wa habari wa kujitegemea Germain Hassan Kyahwere na ripoti kamili kutoka Beni-Drc.

Tanzania imeiomba Marekani kuondoa vikwazo vya viza kwa raia wake wanaosafiri kwenda nchini humo. Ayam Shekifu alifanya mahojiano na Wilberforce Ngoto, yeye ni mwandishi wa habari wa sauti ya Ujerumani na mchambuzi wa masuala ya kisiasa kutoka Dar es salaam-Tanzania, Ayam alimuuliza kama taarifa zenyewe zikoje kiundani, Wilberforce Ngoto alianza kwa kuelezea zaidi.

Mashirika ya kiraia wilayani Mambasa mkoani Ituri nchini Drc, yameanza mgomo wa siku mbili kupinga mauaji ya ADF, na yamesitisha ulipaji kodi hadi usalama uhakikishwe. Mwandishi wetu M’molelwa M’seke Dide ametuandalia ripoti ifuatayo kutoka Beni-Drc.

Afrika Kusini: Bunge la Afrika limepitisha azimio linalolenga kushughulikia na kukemea vitendo vya vurugu vinavyochochewa na chuki dhidi ya wageni barani Afrika. Manasse bin Bendera na ripoti kamili.

Drc: Umoja wa Afrika umeidhinisha mpango wa miezi sita wa kufufua mchakato wa amani katika mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo. Abedi Jean dela croix alifanya mahojiano na Omar Kavota, yeye ni mchambuzi wa siasa za Drc na maziwa makuu kutoka Beni-Drc, Abedi alimuuliza kama anaonaje uamuzi wa Umoja wa Afrika wa kuanzisha mpango huu wa miezi sita, Omar Kavota alianza kwa kutoa mtazamo wake.

Drc: Wakazi wa Goma, mji ulio chini ya udhibiti wa AFC/M23 mashariki mwa Drc, leo wameshiriki maandamano ya amani yaliyoandaliwa na makundi ya kiraia kupinga mapendekezo ya mabadiliko ya katiba, mauaji yanayoripotiwa huko Beni na Minembwe, pamoja na vikwazo vilivyowekwa dhidi ya viongozi wa AFC/M23. Mwandishi wetu Austere Malivika na ripoti kamili.

Malawi: Ofisi ya Afya ya Wilaya ya Karonga imewaonya wavuvi dhidi ya matumizi ya kondomu kufunika tochi za uvuvi, ikisema kuwa tabia hiyo inadhoofisha juhudi za kuzuia maambukizi ya Virusi vya UKIMWI, magonjwa ya zinaa na mimba zisizotarajiwa. Mwandishi wetu Richard Mwafulirwa na ripoti kamili.

Drc: Idadi ya visa vya Ebola nchini Drc imezidi 3,000 huku wahudumu wa afya katika kituo cha matibabu ya Ebola mashariki mwa nchi hiyo wakianza mgomo kudai malipo yao. Abedi Jean dela croix alifanya mahojiano na Dieudonne Lossa, mwenyekiti wa mashirika ya kiraia mjini Bunia mkoani Ituri, Abedi alimuuliza hali ilivyo kiujumla, Dieudonne Lossa anaeleza.

Tanzania: Jeshi la Polisi Tanzania limetangaza kuwa watuhumiwa 36 kati ya 130 waliokamatwa hivi karibuni katika operesheni ya kitaifa dhidi ya madai ya uchochezi wa uhalifu na njama za uhalifu wamefikishwa rasmi mahakamani.

Waziri wa Mambo ya Nje wa Ujerumani, Dkt. Johann Wadephul, alikutana na Waziri wa Mahusiano ya Kimataifa na Ushirikiano wa Afrika Kusini, Ronald Lamola, kujadili namna ya kukuza uchumi, kuharakisha mpito wa nishati safi, na kukabiliana na changamoto za kimataifa. Manasse bin Bendera na ripoti kamili.

Biashara haramu ya usafirishaji wa watu inaendelea kuzua wasiwasi miongoni mwa wananchi nchini Ethiopia baada ya polisi kuvunja mtandao wa uhalifu uliokuwa ukijihusisha na shughuli hiyo mapema wiki hii. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na mwandishi wetu Coletta Wanjohi. Katika mahojiano hayo, Abedi alimuuliza waathiriwa hao kutoka Ethiopia husafirishwa kuelekea maeneo gani ; Akijibu swali hilo, Coletta alianza kwa kueleza.

Miili ya watu bila uhai imegunduliwa mkoani Ituri kufuatia mashambulizi yaliyofanywa na waasi wa ADF wiki iliyopita. Mwenyekiti wa mashirika ya kiraia mkoani Ituri, Dieudonné Lossa, alithibitisha taarifa hizi katika mahojiano yake na Abedi Jean de la Croix muda mchache uliopita.

Serikali ya Tanzania imesema inatathmini muda uliowekwa na Jumuiya ya Madola, ambayo imeitaka Tanzania kumwachilia bila masharti Tundu Lissu, mwenyekiti wa chama cha upinzani cha CHADEMA. Ayam Shekifu alifanya mahojiano na Gerva Lyenda, yeye ni wakili wa Mhe. Tundu Lissu kutoka Dar es salaam-Tanzania.  

Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB) imetoa ruzuku ya dola milioni 13 za Marekani kusaidia kukabiliana na mlipuko wa ugonjwa wa Ebola, na kuimarisha hatua za kuzuia kuenea kwake katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, Sudan Kusini na Uganda. Mwandishi wa habari wa kujitegemea Germain Hassan Kyahwere na ripoti ifuatayo.

Vyanzo vya juu vya kijeshi nchini Uganda vimethibitisha kuwa, Rais Donald Trump wa Marekani, aliwasilisha ombi lake kwa Rais Yoweri Museveni kupitia Bodi yake ya Amani, akiomba msaada katika kuanzishwa kwa Kikosi cha Kimataifa cha Ustawi na Utulivu, kitakachopewa jukumu la kusaidia kudumisha utulivu katika Ukanda wa Gaza. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na aliyekuwa kiongozi wa Idhaa ya Kiswahili ya Channel Africa, Mzee Mike Arereng, kutoka Kampala, Uganda. Abedi alimuuliza jinsi Rais Yoweri Museveni alivyojibu ombi la Rais Donald Trump, Mzee Mike Arereng alianza kwa kueleza.

Rais wa Tanzania Samia Suluhu Hassan jana alizindua ujenzi wa sehemu ya sita ya Reli ya Kisasa (SGR) kutoka Tabora hadi Kigoma, pamoja na ujenzi wa meli nne mpya zitakazohudumia Ziwa Tanganyika katika mkoa wa Kigoma nchini humo.

Katika juhudi za kuimarisha mapambano dhidi ya Ebola, Shirika la Mpango wa Chakula Duniani “WFP”, linaendelea kuhakikisha utoaji wa chakula kila siku kwa timu zinazohusika moja kwa moja na kuwahudumia wagonjwa wa Ebola huko Mongbwalu, Wilaya ya Djugu, Mkoa wa Ituri, hatua inayochangia kuimarisha juhudi za kudhibiti ugonjwa huo. Mwandishi wa habari wa kujitegemea Germain Hassan Kyahwere na ripoti ifuatayo.  

Maadhimisho ya Siku ya Kimataifa ya Nelson Mandela mwishoni wa juma jana, yalifanyika chini ya kaulimbiu isemayo, “Bado iko mikononi mwetu kupambana na umaskini na ukosefu wa usawa.” Abedi Jean de la Croix na ripoti kamili.

Mashirika ya kiraia na baadhi ya wakaazi wa mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo wamepongeza hatua ya Rais Félix Tshisekedi ya kuhimiza mazungumzo badala ya matumizi ya silaha katika kutafuta suluhu ya mzozo unaoendelea katika eneo hilo. Mwandishi wetu Austere Malivika na ripoti ifuatayo.

 Kesi inayohusu mgogoro wa uongozi ndani ya chama cha upinzani cha CNL nchini Burundi, inayosikilizwa katika Mahakama ya Rufaa, imeahirishwa kwa miezi miwili kutokana na kutokuwepo kwa mshtakiwa. Mwandishi wetu Balen Havyarimana ametuandalia na kututumia ripoti ifuatayo.

Wanamgambo walirushiana risasi karibu na kituo cha matibabu ya Ebola huko Nyankunde, karibu na Bunia mashariki mwa Drc.Katika tukio jingine, watu wenye hasira walivamia na kurusha mawe kwenye majengo ya kituo hicho; Kufuatia matukio hayo, timu zinazoratibu mapambano dhidi ya Ebola zimeondolewa eneo hilo kwa sababu za kiusalama.Mwandishi wa habari wa kujitegemea Germain Hassan Kyahwere na ripoti kamili.

Raia wasiopungua 10 wameuawa na wengine kadhaa kujeruhiwa na watu wanaoshukiwa kuwa wanachama wa kundi la ADF katika eneo la Mangina, takribani kilomita 28 kutoka mji wa Beni, kwa mujibu wa meya wa wilaya ya Mangina. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na Esaie Katasi, ambaye ni mchambuzi wa masuala ya siasa kutoka Beni, DRC. Katika mahojiano hayo, Abedi alimuuliza kuhusu idadi ya watu waliouawa; Akijibu swali hilo, Esaie Katasi alianza kwa kutoa takwimu za idadi ya waliopoteza maisha.

Hali ya raia wa kigeni walioweka kambi katika ofisi za Idara ya Masuala ya Ndani ya Afrika Kusini jijini Durban hapa nchini ni mbaya kutokana na mazingira duni ya maisha wanayoishi. Abedi Jean dela croix alibahatika kukutana na kiongozi wao ambaye anajulikana kama Pasta Raphael, tumsikilize akijibu maswali ya Abedi.

Katika manisipaa ya Matana, Mkoa wa Bururi, vijana na wanawake wanakabiliwa na changamoto nyingi zikiwemo ukosefu wa ajira, umaskini, upatikanaji mdogo wa mitaji, na uhaba wa mbolea za kilimo. Ili kuboresha hali zao za maisha, wengi wao wameamua kujipanga katika vyama na ushirika kwa lengo la kuanzisha shughuli za kuzalisha kipato na kuimarisha ustahimilivu wao wa kiuchumi. Mwandishi wetu Balen Havyarimana na ripoti kamili.

Mjadala unaendelea nchini Malawi baada ya serikali, kupitia Wizara ya Elimu, kuongeza ada za masomo ya vyuo vikuu kutoka kwacha 650,000 hadi kwacha milioni 1.3 za Malawi. Hatua hiyo imezua maoni tofauti, huku wengi wakihofia kuwa inaweza kufanya elimu ya juu isiweze kufikiwa na wanafunzi wengi. Mwandishi wetu Ruchard Mwafulirwa na ripoti ifuatayo.

Drc: Wakaazi wa vijiji mbalimbali wilayani kalehe mapakani mwa Kivu kusini na kaskazini wanaoshambuliwa na makundi yenye silaha waomba usalama kuimarishwa  na kushindikizwa kimaisha kutokana na maisha magumu wanayopitia kutokana na machafuko mashariki mwa Congo kwa muda mrefu,wengi wao wakiwa wakulima na wafugaji.   Austere Malivika na ripoti Zaidi kutoka Kalehe Kalungu .

Wakulima wa Rutshuru, Kivu Kaskazini, wanakabiliwa na kushuka kwa bei za mazao kutokana na kudorora kwa biashara za mpakani na Uganda na Rwanda baada ya kufungwa kwa mipaka kufuatia mlipuko wa Ebola. Mwandishi wetu M’molelwa M’seke Dide ametuandalia na kututumia ripoti ifuatayo.

Urusi iko tayari kuisaidia Msumbiji kuondoa tishio la ugaidi linaloikabili nchi hiyo, Waziri wa Mambo ya Nje wa Urusi, Sergei Lavrov, alisema jana Alhamisi. Manasse bin Bendera na ripoti kamili.

Raia wa Uganda waliorejeshwa kutoka Afrika Kusini wiki iliyopita wamepelekwa katika Taasisi ya Kitaifa ya Uongozi kwa ajili ya kufundishwa itikadi ya chama tawala, masuala ya siasa, na namna ya kushiriki katika Mpango wa maendeleo. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na aliyekuwa kiongozi wa Idhaa ya Kiswahili ya Channel Africa, Mzee Mike Arereng, kutoka Kampala, Uganda. Abedi alimuuliza sababu zilizoifanya serikali kuchukua maamuzi hayo, Akijibu swali hilo, Mzee Mike Arereng alianza kwa kufafanua kwamba...

Kumekuwa na maoni mseto miongoni mwa wananchi na wachambuzi wa masuala ya kisiasa kuhusu nia ya Rwanda kuondoa vikosi vyake nchini humo. Hatua hiyo imeendelea kuzua wasiwasi na mjadala miongoni mwa wananchi wa DRC. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na Esaie Katasi kutoka Beni-Drc, yeye ni mchambuzi wa masuala ya siasa, Abedi alimuuliza mtazamo wake kuhusiana na vikosi vya Rwanda kuendelea kuwepo Drc, Esaie Katasi alianza kwa kuelezea.

Drc: Upinzani nchini DRC wasisitiza maandamano ya Julai 22 mwaka huu licha ya mazungumzo na rais wa Burundi. Abedi Jean de la Croix alifanya mahojiano na Esaie Katasi kutoka Beni-Drc, yeye ni mchambuzi wa masuala ya siasa, Abedi alimuuliza anazungumzaje kuhusiana na mkutano huo, Esaie Katasi alianza kwa kutoa mtazamo wake.

Paris-Ufaransa: Ulimwengu hii leo unaadhimisha Siku ya Kiswahili, huku lugha hiyo ikiendelea kuimarika kimataifa. Mwandishi wetu Gabriel Zakaria na ripoti kamili.  

Kituo cha kisasa cha kupambana na virusi hatari vya Ebola kimezinduliwa mjini Beni mashariki mwa Drc, ikiwa ni hatua ya kukabiliana na ongezeko la visa na maambukizi ya ugonjwa huo. Mwandishi wetu M’molelwa M’seke Dide na ripoti kamili.  

Baadhi ya raia wa Tanzania waliokuwa wamepanga kushiriki maandamano yanayotarajiwa kufanyika kesho kupinga kile wanachodai kuwa ni ukandamizaji unaoendelea, sasa wana hofu ya kushiriki kutokana na vitisho vya serikali pamoja na kumbukumbu za mauaji yaliyotokea wakati na baada ya uchaguzi mkuu wa Oktoba mwaka jana. Ayam Shekifu alifanya mahojiano na Wilberforce Ngoto, yeye ni mwandishi wa habari wa kujitegemea na mchambuzi wa masuala ya siasa kutoka Dar es salaam-Tanzania, Ayam alimuuliza hali ikoje, Wilberforce Ngoto alianza kwa kuelezea.