De Verenigde Staten staan op het punt een nieuwe handelsoorlog met Brazilië te beginnen. Er worden verschillende redenen genoemd, maar de opvallendste betreft het Braziliaanse betalingssysteem Pix. Pix is een ongekend succes. Het verwerkt inmiddels de helft van alle betalingen in het land en wordt gebruikt door 170 miljoen mensen, bijna 80% van de bevolking.

Consumenten betalen niets voor de dienst, ondernemers slechts een bescheiden vergoeding. Een betaalpas of creditcard is niet eens meer nodig. Pix kost gemiddeld 0,22% per transactie. Een Braziliaan is daarmee zelfs goedkoper uit dan de westerse bankenklant. Geen wonder dat andere landen belangstelling tonen. En daar begint het probleem.

Voor Visa en Mastercard vormt Pix een directe bedreiging. Hun verdienmodel is gebaseerd op een netwerk dat vrijwel alle kaartbetalingen faciliteert. Stel dat landen massaal overstappen op een goedkoop publiek alternatief, dan verdwijnt hun belangrijkste inkomstenbron. En die bron is enorm. De cijfers spreken boekdelen. In vier jaar tijd steeg de nettowinst van Visa naar $20 mrd (+63%) en van Mastercard naar $15 mrd (+72%). U snapt nu meteen waarom Washington dit Braziliaanse betaalsysteem als strategische bedreiging ziet.

De Amerikaanse aanval op Pix is zelfs de inzet geworden van de verkiezingsstrijd tussen de huidige president van Brazilië Lula da Silva en zijn uitdager Flávio Bolsonaro. Mocht die naam u bekend voorkomen: het is inderdaad de zoon van oud-president Jair Bolsonaro, die een gevangenisstraf van 27 jaar uitzit. Bolsonaro junior kiest nadrukkelijk de kant van Washington en zet vraagtekens bij de internationale uitbreiding van Pix. Dat valt in Brazilië niet in goede aarde.

De weerstand tegen Visa en Mastercard beperkt zich bovendien niet tot Brazilië. Ook in de VS zelf groeit de kritiek op de marktmacht van deze bedrijven en staat hun duopolie onder druk. Wie naar de podcasts van The Wall Street Journal luistert, hoort regelmatig advertenties van de Electronic Payments Coalition (EPC). Dat zijn de creditcardmaatschappijen die kiezers oproepen om hun vertegenwoordiger tegen de Credit Card Competition Act te laten stemmen. Deze wet wil de concurrentie op de Amerikaanse creditcardmarkt vergroten. Een van de argumenten die de EPC aanvoert is dat de grote retailers daardoor nog meer winst zouden maken. Daarop zeg ik: leg de retailwinstmarges even naast die van de creditcardmaatschappijen.

Als je naar de rente van de creditcardmaatschappijen kijkt, dan zou je denken dat daar hun winst zit. Maar de grootste winstbron is de tolheffing die ze ontvangen voor alle betalingen die door het systeem lopen. Ook als u met uw betaalpas of creditcard van ING, Rabo of ABN Amro betaalt, gaat dat via de netwerken van deze maatschappijen. En elke keer ontvangt Visa of Mastercard een beetje tol voor toegang tot hun systeem.

De VS noemen zichzelf graag the land of the free. Op de betaalmarkt geldt eerder het omgekeerde. Pix is gratis en juist dat kan weleens heel duur uitpakken voor Visa en Mastercard.

Over Corné van Zeijl

Corné van Zeijl is analist en strateeg bij Cardano en belegt ook privé. Reageer via c.zeijl@cardano.com. Deze column kun je ook iedere donderdag lezen in het FD.