Meer dan 300.000 Nederlanders hebben boezemfibrilleren, de meest voorkomende hartritmestoornis, en dat aantal groeit met de vergrijzing. Lukt het niet om het ritme met medicijnen te herstellen, dan volgt in het ziekenhuis een stroomstoot onder narcose. Onderzoekers willen dat het hart die taak zelf overneemt, met een lichtflits in plaats van een schok. De techniek die dat mogelijk moet maken, optogenetica, kreeg begin oktober de Nobelprijs voor Geneeskunde.

In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Stijn Goossens hoe gentherapie het hart een eigen defibrillator en pacemaker moet geven, en wat er nog moet gebeuren voordat patiënten daar iets aan hebben. Te gast zijn Daniël Pijnappels, hoogleraar cellulaire elektrofysiologie aan het LUMC en hoofd van het Laboratory of Experimental Cardiology, en Geert Boink, cardioloog bij Amsterdam UMC en medeoprichter van de spin-off PacingCure.

Pijnappels legt uit hoe zijn team met gentherapie lichtgevoelige eiwitten uit algen in hartcellen aanbrengt. Een dunne reeks ledlampjes op het hart geeft bij een ritmestoornis een lichtflits, waarna het hart zelf de stroom opwekt die het ritme herstelt. In proefdieren werkt dat al: de dieren lopen rond en slapen door terwijl hun ritme wordt hersteld. De eerste resultaten in ratten verschenen in 2019. Samen met de TU Delft werkt het team aan een smartwatch die de ritmestoornis herkent en via een ontvanger onder de huid het lampje aanzet. Het einddoel is een eiwit dat zelf op de ritmestoornis reageert, zonder licht of elektronica.

Boink werkt aan een biologische pacemaker. Eén injectie in een gebied van minder dan een kubieke centimeter moet het kastje onder de huid en de draden naar het hart overbodig maken. Die hardware gaat stuk en kan levensbedreigende infecties geven, wat vooral zwaar weegt voor kinderen die er een leven lang mee moeten. Zijn groep liet deze zomer zien dat een route waar andere onderzoekers jarenlang op inzetten, het gen TBX18, geen echte pacemakerfunctie oplevert. Een menselijk pacemaker-ionkanaal doet dat volgens hem wel.

Verder gaat het over de risico’s van een blijvende genetische ingreep bij een veelvoorkomende aandoening, een mogelijke afweerreactie op eiwitten uit algen en de vraag hoe je een biologische defibrillator aan het einde van het leven weer uitzet. Ook komt aan bod waarom de ontwikkeling via een spin-off met durfkapitaal loopt, hoe de prijs van gentherapie tot stand komt en wat de Nobelprijs betekent voor het onderzoeksveld.

Over deze podcast

BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.

Over de makers

Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma’s in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.

Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.