Veertig procent van de nieuwe medicijnen die in Nederland via een voorwaardelijke vergoeding op de markt komen, blijkt uiteindelijk nauwelijks meerwaarde te bieden ten opzichte van bestaande behandelingen. Tegelijkertijd wacht bijna de helft van alle weesgeneesmiddelen in de zogeheten sluis, terwijl patiënten in buurlanden soms al jaren toegang hebben. Alle partijen zijn het erover eens: het huidige toelatingssysteem voor nieuwe medicijnen in Nederland werkt niet goed. Maar over de oplossing lopen de meningen uiteen, en een nieuw toekomstbestendig stelsel roept bij patiënten en de industrie juist nieuwe zorgen op.

In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen de toegang tot nieuwe geneesmiddelen in Nederland. Te gast zijn Wim Goettsch, hoogleraar Health Technology Assessment aan de Universiteit Utrecht en adviseur bij Zorginstituut Nederland, Carla Hollak, hoogleraar geneesmiddelen en samenleving aan de Universiteit van Amsterdam en voorzitter van RareNL, en Peter Bertens, strategisch adviseur innovatie bij de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen.

Wim Goettsch legt uit hoe het beoordelingsproces voor nieuwe medicijnen in Nederland werkt. De Europese medicijnautoriteit EMA toetst vooral of een middel veilig is en werkt, maar niet of het beter is dan wat er al beschikbaar is. Dat oordeel is aan nationale instanties als het Zorginstituut. Goettsch wijst op een fundamenteel probleem: veel nieuwe middelen zijn slechts incrementeel beter, terwijl ze wel de hoofdprijs kosten. Een hogere prijs zou in verhouding moeten staan tot de werkelijke meerwaarde, maar dat is in de praktijk zelden het geval.

Carla Hollak benadrukt dat patiënten met zeldzame ziekten dubbel de dupe zijn van het huidige systeem. Juist voor deze groep is bewijs vaak schaars en onzeker, wat leidt tot langdurige sluistrajecten. Ze pleit voor een dynamischer aanpak, waarbij medicijnen voorwaardelijk worden toegelaten op basis van gecontroleerd gebruik en gefaseerde beprijzing. Ze is daarom initiatiefnemer van het Orphan Drug Access Protocol, een lopende pilot met drie weesgeneesmiddelen die langs deze weg toegang hebben gekregen tot de markt.

Peter Bertens schetst de positie van de farmaceutische industrie en wijst op de geopolitieke dimensie van het debat. Hij haalt aan dat Nederland 43 procent van de beschikbare weesgeneesmiddelen vergoedt, een rapportcijfer van 4,3. Bovendien dreigt beleid vanuit Washington, waar de Trump-administratie Europese lage prijzen als oneerlijk bestempelt, indirect de beschikbaarheid van medicijnen in Nederland te raken. Alle drie de gasten zijn het erover eens dat het systeem vastloopt en er is een herziening nodig, waarbij meer dynamiek, betalen naar prestatie en Europese samenwerking centraal moeten staan.

Over deze podcast

BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.

Over de makers

Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma's in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.

Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.