Scientias Podcast

Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege autopsies en gifdetectie tot vingerafdrukken en moderne DNA-profielen. Boekaanbeveling: The Poisoner's Handbook, Debrah Bluhm (en ook In de naam van de roos van Umberto Eco) 00:00 De wetenschap achter true crime 00:51 Waarom is tachtig vier keer twintig? 11:16 Hoe bewijs je dat iemand schuldig is? 12:06 Wat is forensische wetenschap? 13:54 Julius Caesar als plaats delict 19:03 Song Ci en de verraderlijke vliegen 20:58 Arsenicum en de Marsh-test 27:37 Edmond Locard en het eerste politielaboratorium 29:13 Vingerafdrukken en de zaak-Rojas 32:04 Hoe betrouwbaar zijn haren, vezels en andere sporen? 36:11 DNA-vervuiling en de onschuldige Lukis Anderson 39:31 Het Spook van Heilbronn 41:55 Hoe werkt een DNA-profiel? 46:12 Alec Jeffreys en de ontdekking van de DNA-barcode 53:34 Restrictie-enzymen: DNA knippen zonder CRISPR 57:05 Moderne DNA-profielen en loci 1:00:33 Bayesiaanse statistiek in de rechtszaal 1:04:13 De prosecutor’s fallacy 1:05:18 De zaak-Lucia de Berk 1:07:47 Likelihood ratio: OM tegenover verdediging 1:12:00 Wat DNA-bewijs wel en niet bewijst 1:13:55 Boekentip en afsluiting  

Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast 0:00 Is de maanlanding echt gebeurd? 2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen 6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen? 12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen 16:27 Hoe complotdenken werkt 20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn 23:53 De bewijzen voor de maanlanding 24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft 33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige 38:03 Volgstations en radiosignalen 40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs 45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling 51:11 Extreme temperaturen op de maan 56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan 59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte 1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen 1:06:40 Wie zette de camera klaar? 1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater 1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief? 1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusie

In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond. 00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video 00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal 02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden 03:15 Wat staal zo sterk maakt 05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde 07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken 09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap 11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn 14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi 18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden 21:18 Terug naar de maan: Apollo 17 22:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte 24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering 27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken 28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen 32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan 34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek 36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing 38:21 De lancering van Apollo 17 39:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt 40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten 42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving 44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme 45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater 47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was 50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde 52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was 53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief 55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd 57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan 59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten 01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon 01:01:04 De maan als tijdcapsule van ons zonnestelsel 01:02:02 Volgende week: maanlanding-complotten

In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium. 00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies 02:28 De Apollo-reeks gaat verder 03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten 04:30 De verwarrende nummering van Apollo 04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde 08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan 10:00 Van testvluchten naar maanlanding 12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap 14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment 17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven 20:00 Astronauten, straling en medische data 20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan 25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten 27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers 31:34 Artemis en de toekomst van de maan 32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie 37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 16 40:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring 42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof 44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd 47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal 50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit 52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde 53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan 54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover 54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera 56:00 Waar was de cameraman op de maan? 58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden? 1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel 1:01:51 Waarom context alles is in geologie 1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 17 1:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap 1:05:17 Afsluiting

In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug! https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/  https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687 https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/ https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/  https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/  00:00:00 Intro 00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen 00:02:00 Wat is epidemiologie? 00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie 00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek 00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws? 00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie 00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol? 00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel? 00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias 00:14:08 Survivorship bias uitgelegd 00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen 00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid 00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol? 00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen 00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek 00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen 00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken 00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes 00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid 00:37:24 Epidemiologie sinds corona 00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek 00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven 00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico 00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek 00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling 00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluiting

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro en zomereditie 00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo 00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro 00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is 00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro 00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan 00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen 00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch 00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden 00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus 00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven 00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan 00:27:56 Wie was Fra Mauro? 00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro 00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was 00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro 00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan 00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie 00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan 00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente 00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan 00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 17 00:42:19 Afsluiting

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde 00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel 00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 13 00:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal 00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint 00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar 00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 2 00:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank 00:20:29 De lancering op 11 april 1970 00:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht 00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending 00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden 00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 2 00:32:31 “Houston, we’ve had a problem” 00:33:17 Aquarius als reddingsboot 00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape 00:36:03 Wat ging er nog wél goed? 00:36:34 De S-IVB-impact op de maan 00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan 00:39:16 De lessen van Apollo 13 00:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies 00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond 00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding 00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie 00:11:15 Lanceren door geladen wolken 00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control 00:14:59 John Aaron herkent het patroon 00:16:35 SCE to AUX redt de missie 00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht 00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt 00:21:23 Translunar Injection en de derde trap 00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen 00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap 00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op 00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon 00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan 00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 3 00:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord 00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan 00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer 00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat 00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd 00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen 00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron 00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan 00:45:45 De maan als kind van de aarde 00:46:20 Seismologie op de maan 00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag 00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie 00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject 00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo 00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker 00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen 00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven 00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel 00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen 00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie 00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren 00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen 00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters 00:30:03 Astronauten leren denken als geologen 00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan 00:33:16 De experimenten van Apollo 11 00:33:56 De Laser Ranging Retroreflector 00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft 00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan 00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit 00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment 00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet 00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen 00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen 00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde 00:49:28 De astronauten zelf als experiment 00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels 00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 12 00:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluiting

In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan?  Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart. Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3 Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315 00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie 00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op? 00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo 00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA 00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen 00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan 00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken 00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof 00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof? 00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is 00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun 00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten 00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket 00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart 00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika 00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal 00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten 00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika 00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning 00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project 00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket 00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous 00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte 00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting 00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels 00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen 00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 1 00:53:02 Afsluiting

Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren. Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel. Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/  Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/ Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0  Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/  Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/  00:00:00 Intro en Jona Lendering 00:01:57 Wat is oudheidkunde? 00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft 00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid 00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes 00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses 00:14:38 Crisis in archeologische communicatie 00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media 00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit 00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie 00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën 00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen 00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde 00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek 00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw 00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit 00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde 01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen 01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels 01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken 01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen 01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens 01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen 01:22:31 Afsluiting en vooruitblik #archeologie #scientias

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI 00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis 00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode 00:06:14 De ARC en computers met relais 00:10:07 Van binaire code naar assembler 00:13:12 Wie was Kathleen Booth? 00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren 00:20:20 Subroutines als recepten voor computers 00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I 00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode 00:31:39 Wat doet een compiler? 00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken 00:36:13 De eerste echte bug 00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering 00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling 00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten 00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken 00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd 00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning 00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision 00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI 00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie 00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie 00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805

In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. 00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga 00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis 00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis? 00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis 00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven 00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden 00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt? 00:17:52 Terug naar de computersaga 00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen? 00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren 00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer 00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels 00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's 00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers 00:32:04 Programmeren als handwerk 00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls 00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur 00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte 00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen 00:51:07 Ada ontmoet Babbage 00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom 00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma 00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is 00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen 01:00:01 Hoe binair tellen werkt 01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik 01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI

In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt. Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8  00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering 00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis 00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps 00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk? 00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie 00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp 00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde 00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd 00:24:05 De fatale test begint 00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor 00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4 00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd 00:35:48 De radioactieve wolk over Europa 00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte 00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt? 00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp 00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes 00:47:00 Afsluiting

In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers. 00:00:00 Intro en vooruitblik 00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel 00:06:02 Wat is long covid precies? 00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd 00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt 00:19:34 De ontdekking in Forsmark 00:23:35 De avond voor de ramp 00:25:44 De veiligheidstest van reactor 4 00:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl 00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken 00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen 00:37:03 Wat is een RBMK-reactor? 00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende week

Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt.  00:00:00 Intro 00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers 00:01:42 De inbound coast phase 00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen 00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot? 01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dacht

Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue. Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken Shownotes: https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum

Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt... Shownotes: Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/ http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4 00:00:00 Intro 00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering 00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen 00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947! 01:05:15 Afsluiting 

In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is. Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg. Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken. Shownotes: Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/  http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8  Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/  NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/  Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/  ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html  ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html  00:00:00 Intro aflevering 62 00:01:00 Recap vorige week 00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is 00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie 01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider.  Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst: 58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/  59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/  Shownotes: EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/  http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5  Relais-computer: https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738  IBM 604 (1948) https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8  IBM 650 (1954) https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk 00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap 00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA 00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA 00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA 00:13:31 Spreekt DNA echt een taal? 00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart 00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven 00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer 00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen 00:31:24 De race naar de transistor 00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio 00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière 00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben 00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderde

Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum.  Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/ Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple 

Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal. Shownotes: Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/ 0:00:00 Intro 0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts. 0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer 0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen? 1:15:00 Afsluiting

Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer. Shownotes: Curta https://nl.wikipedia.org/wiki/Curta  Rekenliniaal https://nl.wikipedia.org/wiki/Rekenliniaal Annie Jump Cannon https://nl.wikipedia.org/wiki/Annie_Cannon 0:00 Intro 2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat? 27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc. 58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over waarom brandwonden bij mensen vermoedelijk beter genezen dan bij dieren. En deel drie in de zwaartekrachtgolvendetectorserie: is het het waard om zoveel geld te betalen voor de Einstein Telescoop?  Shownotes: https://scientias.nl/gek-genoeg-hebben-brandwonden-een-belangrijke-rol-gespeeld-in-de-evolutie/  Tsjirp: https://www.youtube.com/watch?v=TWqhUANNFXw Brandwonden en mensen: https://doi.org/10.1002/bies.70109 0:00:00 Intro 0:01:03 Wat brandwonden met de menselijke evolutie maken hebben 0:17:44 De Einstein Telescope: hoe zit het ook weer? En mag het zoveel kosten? 1:12:02 Nog 14 jaar! Of niet. Afsluiting van 3-delige serie Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

In deze aflevering legt Diederik uit hoe je een zwaartekrachtgolfdetector bouwt. Voor hij dat doet legt hij uit hoe je aan de hand van tandglazuur kunt bepalen waar iemand geboren is. Allebei supervette onderwerpen! Shownotes: Kortingscode voor https://www.highlightdelft.nl/ is SCIENTIAS10 (alleen voor dagtickets) Einstein Telescoop: https://www.einsteintelescope-emr.eu/  00:00:00 Start 00:00:55 Luisteraarsvraag! Hoe weten we waar iemand geboren is, ook als je verder niets weet? 00:30:50 Highlight Delft! 00:32:28 Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector?  01:03:58 Einde van deel 2 over zwaartekrachtsgolven en meer 01:04:10 Volgende week: hoe zit het met het Einstein Telescoop-project in Limburg?

In de categorie: grootse projecten hebben Diederik en Krijn het deze week over de aanstaande ruimtemissie (Artemis II) naar de maan. Of beter: om de maan heen. En dan vooral: waarom ga je eerst om de maan heen en dan weer terug zonder te landen? Daarna gaan ze van start met een nieuwe deep dive, namelijk eentje een bad vol zwaartekrachtsgolven in. Hoe we dat kunnen meten, hoe de beoogde Einstein Telescoop dat moet gaan doen, maar eerst: wat zijn zwaartekrachtsgolven eigenlijk? Einstein wist zelfs niet zeker of ze er nou zouden zijn of niet. Shownotes: Artemis II-missie: De maan lonkt en Het lichaam als lab De iconische foto met 'Earth rise' (wat eigenlijk niet kan) De Einstein Telescope 00:00:00 Start 00:01:00 Intro Einstein Telescoop en Artemis II 00:02:00 De Artemis II-missie 00:28:20 De Einstein Telescoop: wat zijn zwaartekrachtsgolven? 01:06:07 Afsluiting

Diederik legt in deze podcast heel veel uit over elektronica die overal inzit, maar waar je nooit van gehoord hebt. MEMS, of Micro Electro Mechanical Systems. Fononen, ja, met een n. Fotonen komen ook even langs. Daarnaast gaan we enkele luisteraarsvragen beantwoorden, onder andere over stikstof, de oerknal en evolutie van vissen. 00:00:00 Intro 00:03:06 Piepkleine bevinkjes op een chip: surface accoustic waves (fononen :) ) 00:28:46 MEMS: Micro Electro Mechanical Systems 00:40:25 Luisteraars/kijkersvragen: eerste vraag over evolutie en vissen 00:46:40 Wat gebeurt met vitaminepillen als ze over datum zijn? (en medicijnen) 00:49:35 Zouden alle dingen dezelfde kant op moeten draaien sinds de oerknal? 00:52:43 Kun je met zeoliet het stikstofprobleem oplossen? 01:05:25 Afsluiting en stel je vragen!

Hoe kan leven ontstaan uit... dode dingen? Het is de grote vraag en in deze podcast legt Diederik Jekel uit hoe we daar nu over denken. Dit is voorlopig de laatste aflevering in de evolutiereeks. We hopen dat jullie er net zoveel plezier aan beleefd hebben. Daarnaast hebben Diederik en Krijn het over het falen van de defibrillator in films!  

In aflevering 52 duiken Krijn Soeteman en Diederik Jekel in twee grote vragen. Eerst: wat zijn PFAS precies en waarom zijn ze zo hardnekkig? PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorhoudende koolstofketens met een extreem sterke koolstof-fluor-binding. Daardoor zijn ze water- en vetafstotend en zitten ze in onder meer anti aanbaklagen, textiel en verpakkingen, maar ze breken ook nauwelijks af en kunnen zich ophopen in mens en milieu. Een Japans team laat zien hoe zinkoxide-nanokristallen met UV-licht zelfs PFOS voor een groot deel kunnen afbreken. Daarna gaat het over het ontstaan van aarde en zonnestelsel: een instortende gaswolk, waarschijnlijk getriggerd door een nabije supernova, vormt een draaiende schijf waar stof via “pebble accretion” uitgroeit tot planeten. De jonge aarde koelt sneller af dan lang gedacht en krijgt al vroeg oceanen. https://scientias.nl/licht-en-nanokristallen-breken-eeuwige-chemicalien-af   http://dx.doi.org/10.1039/D5SC05781g  00:00:00 Intro 00:01:10 PFAS! Kunnen we het toch oplossen? 00:29:03 Evolutie deel 7: de aarde, waar komt die vandaan? 01:01:10 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

In aflevering 51 gaat Diederik diep in op het ontstaan van het... ontstaan. Vanaf de oerknal naar het moment dat de elementen ontstonden tot ongeveer nu. Verder nog iets over waterstof en waarom we die stof misschien extra goed in de gaten moeten gaan houden qua broeikasgas. Dit is deel 6 over evolutie! Deel 5 is podcast 49 want nummer 50 was even een kerstspecial. Shownotes: - Scientias-artikel: Waterstof als groene redden? https://scientias.nl/waterstof-als-groene-redder-laten-we-toch-maar-voorzichtig-zijn-zeggen-onderzoekers/  - The Global Hydrogen Budget https://doi.org/10.1038/s41586-025-09806-1

In de 50ste Scientias Podcast vertelt Krijn het verhaal van onze imaginaire beestenboel met een plekje voor Baudolino. Diederik heeft het over de voor hem grootste wetenschappelijke doorbraak én hij spreekt een heuse kerstrede uit. Shownotes: Baudolino, Umberto Eco: https://nl.wikipedia.org/wiki/Baudolino Blog van Jona Lendering met verhaal van Hans Overduin: https://mainzerbeobachter.com/2025/12/11/middeleeuwse-monsters/ Voor het hele kerstverhaal, zie ook het transcript bij de losse video: Hoofdstukken: 00:00 Intro 00:54 De zonnestand 01:27 Favoriete wetenschapsnieuws van het jaar van Diederik 06:09 Fabeldieren en het doorzien van nieuwe dingen: wat is echt en wat niet? 18:06 De wetenschappelijke kerstmis van Diederik 35:48 Afsluiting

Deze aflevering gaat over de moderne evolutietheorie. Darwin en de zijnen wisten veel, maar ook heel veel niet. Wil je alles weten over de moderne theorie? Luister deze aflevering of begin bij aflevering 45 voor alles over Darwin. 00:00:00 Intro  00:00:55 Terugblik evolutie 00:05:57 Francis Colton 00:10:26 Men geloofde wel in evolutie, niet in het mechanisme erachter 00:13:06 Evolutie is niet voorspelbaar 00:13:36 Er bleven wel een paar ongemakkelijke vragen over: 00:16:13 Waarom zijn mensen eigenlijk saai? 00:20:23 Waarom was men aan het gokken naar de hoeveelheid genen? Hoe zat het ook alweer met DNA? 00:27:59 De ‘onnuttige’ delen dan? 00:30:55 Wat bepaalt welk ‘recept’ er wordt gebruikt 00:34:54 Bladgroenkorrels als kleine blauwalgen die in een plant leven 00:37:15 Waarom was het zo lastig om dat te accepteren? 00:39:46 Dat dingen op elkaar lijken betekent niet dat ze hetzelfde zijn: de walvis 00:42:38 Endosymbiose en Carl Woese 00:44:15 Great Oxidation Event 00:47:51 Hoe kan het nou dat bacteriën in ons doorgegeven worden aan de volgende generatie? 00:51:54 Het verhaal over longontsteking bij muizen 00:54:44 Resistentie tegen antibiotica 00:58:59 Samenvattend, nu heb je hopelijk een redelijk beeld van hoe evolutie werkt 01:01:07 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook   

We Are Family van Sister Sledge uit 1979 schalt misschien nu door je hoofd, want ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje familie van elkaar. Diederik legt uit hoe dat allemaal kan en vooral: hóe we dat eigenlijk weten. Weer een heel spannend stukje van de puzzel rond evolutie. Shownotes Shoutout naar Cees en Mijn Biologie: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/ Pagina van Pierre Belon met de baanbrekende afbeelding: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8608302w/f74 00:00:00 Intro  00:00:56 We are family 00:01:42 Luisteraarsvraag: waarom is er bij de dinosauriërs geen intelligentie ontstaan? 00:03:00 Van welke dieren zijn er het meeste? 00:07:53 Nog een reden waarom onze intelligentie lastig is 00:10:31 Mail van Cees Mulder, mijnbiologie.nl 00:11:35 Terugblik aflevering vorige week 00:15:15 Het idee dat wij voort zijn gekomen uit dieren is helemaal niet recent 00:18:04 Pierre Belon: 1555, een baanbrekende afbeelding 00:24:32 Karl Ernst von Baer 00:26:01 Maar dan weet je nog steeds niet echt iets over de volgorde? 00:36:43 Wat is nou een oplossing? 00:40:31 Het echte bewijs zit dus in het DNA? 00:42:33 Een nieuwe vorm van leven in 1977 00:45:06 Hoe heeft men dit allemaal ontdekt 00:47:18 Filogenetica en het lezen van DNA 00:52:50 Hoe werkt dat in de praktijk: Human Genome Project 00:57:01 Aan de hand van hemoglobine verbanden leggen 00:59:06 Hoe nauwkeurig is het dan? 01:03:05 En hoe zijn ze hier dan allemaal achter gekomen? 01:03:05 Verschillen in hemoglobine 01:10:37 Afsluiting

Dit is deel 3 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 46, hadden we het over fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Deze aflevering gaat over hoe we het bestaan van DNA ontdekt hebben. Daarna volgt nog filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 3, want DNA is een prachtige ontdekking en hoe we dat gedaan hebben.. nou! Shownotes:  We hadden het over Mijn Biologie in het begin en die site kun je hier vinden: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/ De Double Helix-foto kun je hier vinden: https://doi.org/10.1096/fj.202000119 Hoofdstukken: 00:00:00 Intro  00:00:45 De Scientias Podcast op de derde plek! 00:01:33 Luisteraarsvraag: haaientanden 00:05:34 Luisteraarsvraag: evolutietheorie & geloof 00:09:14 Hoe erfelijkheid werkt wisten we niet, maar dat erfelijkheid een ding was wisten we al even 00:12:35 Hoe bewijs je de erfelijkheid? Het zilvervos-experiment.  00:24:16 Hoe dacht men er in de tijd van Darwin over? 00:26:22 Maar in 1868 was DNA nog niet bekend, toch? 00:32:47 Erfelijkheid in eiwitten in plaats van DNA 00:34:33 Hoe zijn we nu achter de erfelijkheid gekomen 00:40:40 Hoe werkt DNA ook alweer? 00:48:28 Door naar James Watson, Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins. 00:59:00 Volgende week hebben we het hier uitgebreid over 01:00:43 Afsluiting     

Dit is deel 2 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 45, hadden we het over Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Deze aflevering staat helemaal in het teken van fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Daarna volgen nog wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 2, want er is echt veel over fossielen dat je nog niet wist! Shownotes:  00:00:00 Intro  00:00:49 Reactie op de podcast van vorige week 00:05:50 Gevoel van antiwetenschap op het internet 00:11:17 Door naar fossielen! 00:17:59 Zijstapje Shen Kuo, theorie uit de 11e eeuw over klimaatverandering 00:20:03 Terug naar fossielen: Niels Steensen 00:27:07 Giovanni Arduino, wat heeft die ontdekt? 00:32:07 Terug naar Niels Steensen 00:33:37 De Britse vader van de geologie, William Smith 00:38:21 Naar het verhaal van Georges Cuvier 00:45:02 Mary Anning 00:51:18 Kan alles fossiliseren, wat zijn Diederik’s favoriete fossielen en hoe dateer je ze? 00:59:10 Hoe nu verder? 01:00:34 Shout-out naar Naturalis & Teylers Museum 01:01:44 Afsluiting Beeld: Credited to 'Mr. Grey' in Crispin Tickell's book 'Mary Anning of Lyme Regis' (1996), Public domain, via Wikimedia Commons #scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin

Dit is deel 1 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en we beginnen bij Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Daarna volgen nog verhalen over fossielen, wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoe het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 1, want het is heel cool. Shownotes:  Pagina 36 van Notebook B van Charles Darwin: https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-DAR-00121/38 00:00 Intro  00:42 Vooruitblik: we duiken de komende weken de evolutie in 04:30 Wat is de moderne evolutietheorie? 08:00 Verschillende evolutietheorieën 23:21 Wie was Charles Darwin? 25:33 Zijstap, de uitvinding van het kopieerapparaat 30:49 Waarom hebben we het nu over Erasmus Darwin? 32:22 Waarom denken we bij evolutie aan Charles Darwin? 44:17 Het verhaal van de vinken & survival of the fittest 46:02 Na vijf jaar op reis: 52:06 Hoe kan het dat dieren zich aanpassen? Hoe reageerde de wereld daarop? 53:14 Hoe hielp het hele ‘konijnenverhaal’ hem dan? 57:27 Waarom wachtte hij zo lang met publiceren?  58:25 Hoe wist Darwin dat iets erfelijk kon zijn? 1:01:52 Volgende week: de fossielen 1:02:39 Het verschil tussen evolutie en evolutietheorie 1:04:05 Afsluiting Beeld special artwork: Door Herbert Rose Barraud - https://www.taringa.net/+info/charles-darwin-argentina-fue-y-sera-una_136c2o, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=106193486 #scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin 

In de 44ste aflevering van de Scientias Podcast hebben Diederik en Krijn het over de vraag hoe snel het heelal eigenlijk uitdijt. Daarnaast is het Wereld Diabetesdag en vertelt Diederik over deze vervelende ziekte. Verder gaat het over Ozempic en vergelijkbare medicijnen, ooit bedoeld voor diabetes, inmiddels populair als afvalmedicijn. Er ging even wat mis met het geluid van Krijn, dat is hoorbaar in het midden van de podcast. Het universum dijt misschien steeds trager uit: https://scientias.nl/het-universum-dijt-misschien-steeds-trager-uit-niet-sneller/ Paper: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/staf1685  00:00 Intro 00:42 14 November, het is Wereld Diabetesdag 02:24 Groot nieuws in de kosmologische wereld 07:07 Men kwam daar achter door metingen naar supernova’s 12:44 Wat gebeurde er dan in 1998? 18:07 Terug naar diabetes, allereerst een kijkersvraag 26:05 Wereld Diabetesdag, wat is het en hoe werkt het precies? Hoe zit het bij Diederik? 44:52 Diabetes type 2 46:33 Een deep dive: Ozempic 57:04 Voor- en nadelen van zo’n medicijn 01:01:45 Afsluiting  

Shownotes: Cloud seeding in New Delhi is mislukt: een domme stunt of kan het wel werken? https://scientias.nl/cloud-seeding-in-new-delhi-is-mislukt-een-domme-stunt-of-kan-het-wel-werken/ 00:00 Intro 00:50 Aanvulling op het getal 42 van de Hitchhiker's Guide to the Galaxy 04:40 Experiment in Delhi om regen te maken, smog en een portmanteau 25:55 Luisteraarsvraag: misser rond perslucht, nee geen zuurstoffles dus! 37:25 Nitrox dan? 39:30 Luisteraarsvraag: albedo en donkere zonnepanelen, hoe zit dat? 52:19 Afsluiting Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn het onder andere over de ruimtevlucht van Wubbo Ockels, inmiddels al weer 40 jaar geleden. Ook behandelen ze het iconische getal 42 en behandelt Diederik enkele luisteraarsvragen van de afgelopen tijd! Shownotes: https://www.youtube.com/watch?v=hFq8qiU7IUs Fragment van het aftellen van de space shuttle met Wubbo Ockels erin. Wubbo Ockels 40 jaar geleden in de ruimte: https://scientias.nl/wubbo-ockels-40-jaar-na-de-vlucht-van-de-eerste-nederlander-in-de-ruimte/  00:00 Intro  00:53 The Hitchhiker's Guide to the Galaxy 05:26 Maar wat heeft de handdoek dan met het boek en 42 ta maken? 08:56 Inmiddels 40 jaar terug: Wubbo Ockels aan boord van de Challenger 15:25 Kijkers- of luisteraarsvragen 16:01 Reactie 1: Duiding over de ‘carbon sink’ en ‘carbon source’, de wet van Henry 25:56 Reactie 2: Uranus, zonnevlekken en de cyclus van de zon 32:46 Reactie 3: De wetenschappelijke consensus rondom klimaatverandering 50:37 Afsluiting   Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

In deze aflevering van de Scientias Podcast verdiepen Diederik Jekel en Krijn Soeteman zich in de complexiteit van klimaatverandering. Ze onderzoeken de wetenschappelijke grondslagen ervan, de rol van menselijke activiteit en het belang van het ontkrachten van gangbare mythes. Ze bespreken ook recente ontdekkingen in de insectenbiologie en hoe deze schildwants zich weet te wapenen tegen bepaalde wespen. https://doi.org/10.1126/science.adp6699  00:00 Intro op onder andere klimaatdiscussie en nieuwsbericht 03:03 Schimmels in de oksels van Japanse wantsen 08:50 24 video's over klimaatmythes en waarom we dat doen op scientias.nl 12:12 De rol van politiek in klimaatwetenschap 19:24 Maar klimaat verandert toch altijd? 33:28 De Milankovitch-cyclus 37:27 Invloed stand van de aarde ten opzichte van de zon 39:55 De as van een planeet wijst eigenlijk altijd dezelfde richting op 42:00 Periodiciteit in ijstijden 45:35 Rol van andere planeten bij klimaat 57:20 Outtro

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over Mars, hoe we weten wat we weten en uiteindelijk het nieuws dat ontdekt is hoe bepaalde geulen 'gegraven' zijn.  Verder duiken ze eens dieper de wetenschapscommunicatie in, niet in de laatste plaats omdat Diederik én Anna Gimbère op donderdag 16 oktober 2025 de Irispenning in ontvangst mochten nemen voor hun excellente bijdrage aan het Nederlandstalige wetenschapscommunicatielandschap. Geulen op Mars! https://scientias.nl/nederlandse-wetenschapper-vindt-verklaring-voor-mysterieuze-geulen-in-de-duinen-op-mars/  Video van droogijs dat geulen 'graaft': https://www.youtube.com/watch?v=PVCU6_5hl-0  Link naar originele onderzoek: https://doi.org/10.1029/2024GL112860  00:00 Intro 00:51 Diederik en Anna winnaars van de Irispenning! 02:53 Waarom heet de Irispenning eigenlijk zo? 05:45 Mars, het nieuws (bijna) 07:11 Fantaseren over buitenaardse beschavingen, al heel lang!  07:47 Christiaan Huygens: het lijkt onwaarschijnlijk dat de aarde de enige bewoonde planeet is 17:36 Geulen op Mars: hoe vormen die zich? 29:54 Een grote omweg, wetenschapscommunicatie. Hoe werkt dat nou eigenlijk? 48:07 Afsluiting Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

Diederik en Krijn nemen je mee in de wereld van neutronensterren naar aanleiding van een vinding van een Japanse ruimtetelescoop: https://scientias.nl/japanse-ruimtetelescoop-ontdekt-iets-merkwaardigs-bij-een-neutronenster-een-gelukstreffer (zie ook: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09495-w ) Daarnaast vervolgt Diederik zijn verhaal over buitenaards leven. In deze aflevering gaat het over hoe dat er mogelijk uit zou kunnen zien en hoe zo'n planeet eruit moet zien. 00:09 Intro 00:51 Terugblikje Podcastfestival met Nicos 01:12 Wat is een neutronenster eigenlijk? 11:06 Een Japanse ruimtetelescoop heeft iets onverwachts ontdekt bij een neutronenster die zich op zo’n 7.000 lichtjaar van de aarde bevindt 14:45 SRON-instrument (XRISM) dat heel behulpzaam bleek 19:16 Terugblik naar vorige aflevering over buitenaards leven: hoe kan dat leven eruit zien? Koolstofchemie! 22:27 Identificatie van buitenaards leven? 35:00 Dikte van de atmosfeer is van groot belang 37:11 Wat hebben we er eigenlijk aan? 38:40 Afsluiting  

Deze aflevering is wat anders dan anders: dit is de eerste opname van de podcast voor een live publiek tijdens het Podcastfestival op zondag 28 september 2025.  Krijn interviewt wiskundige Nicos Starreveld,wiskundige en verantwoordelijk voor wetenschapscommunicatie en outreach bij Platform Wiskunde Nederland en de Universiteit van Amsterdam, over chaos en meer.  00:10 Intro 00:43 Intro Nicos, start van opname voor live publiek! 02:59 Uitleg dubbeleslingerexperiment (skippable voor mensen die weten hoe het eruit ziet) 04:45 Krijn doet experiment; Nicos legt uit wat we zien 10:23 Chaos: de weersvoorspellingen 26:30 Faseplots, een denkexperiment met vossen en konijnen 31:30 Wat gebeurt bij een dubbele slinger (chaotisch gedrag, 4 dimensies) 36:55 Waarom kunnen we het weer niet voorspellen, maar klimaat wel? 41:14 Publieksvragen 41:28 Is er een verschil tussen chaos en onvoorspelbaarheid?  43:42 Quantumcomputers, analoog rekenen, gaat dat verschil maken? Of kwantumcomputers 46:42 Wortel 2, het bestaat in theorie. Maar... 48:53 Games, kun je geen savegame maken van het universum? Komt er dan steeds hetzelfde uit? Is het random?  52:14 Mandelbrot, is daar een link met chaos? 53:53 Afsluiting, wiskunde, kunst

In de 37ste Scientias Podcast duiken Diederik en Krijn naar grote diepte in de aarde, tot wel 350 kilometer, ze bespreken een boek met de titel 'De race om het majoranadeeltje' van Gerard Janssen én ze leggen uit hoe we nou eigenlijk weten hoe het binnenste van de aarde eruitziet.  https://scientias.nl/meer-dan-mooi-diamanten-blijken-chemische-processen-te-bevriezen/ (en de link naar het onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41561-025-01791-4 ) https://podcastfestival.nl/  00:00 Intro 01:00 Chaos op het podcastfestival met wiskundige Nicos Starreveld 02:23 Boekbespreking: De race om het majoranadeeltje van Gerard Janssen 08:27 2012 zou het majoranadeeltje gevonden zijn door de onderzoeksgroep van Leo Kouwenhoven 15:14 Diamanten uit de krochten van de aarde: hoe kunnen geologen vertellen wat er diep in de aarde gebeurt? 33:03 Inge Lehman ontdekte golven in de aarde in 1936 en dat de kern vast is 34:27 De samenstelling van magma en het ontstaan van een diamant 37:22 Koolstof, de verschillende mineralen in het zonnestelsel en platentektoniek 45:03 Diamanten uit de Voorspoedmijn 49:21 Afsluiting

Diederik en Krijn hebben het over mastodonten en hoe mitochondriaal DNA gebruikt wordt om afstamming te bepalen. Ook gaat het over de zoektocht naar buitenaards leven, als deep dive na de ontdekkingen op Mars waar Diederik onlangs nog een short over maakte. https://scientias.nl/de-mastodonten-hebben-een-veel-complexere-geschiedenis-dan-gedacht-en-daar-kunnen-we-nu-nog-van-leren/  (link naar onderzoek: https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adw2240 ) https://scientias.nl/zijn-dit-de-eerste-echte-sporen-van-leven-op-mars-marsrover-vond-mysterieuze-klontjes-die-mogelijk-van-organische-oorsprong-zijn/ (link naar onderzoek: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09413-0 ) https://scientias.nl/teken-van-leven-gevonden-op-mars-hoe-dan-short/  https://podcastfestival.nl/ 00:00 Intro 00:47 Podcastfestival, we staan er op 28 september 2025 in Amsterdam in de Tolhuistuin met het thema 'Chaos' 01:34 Dino's? Nee! Vliegende reptielen, een rectificatie 03:32 Mastodonten en hoe mitochondriaal DNA (mtDNA) een nieuw verhaal vertelt 13:59 40 jaar geleden: Carl Sagans boek Contact kwam uit 17:28 Hoe is het leven ontstaan? 24:00 Hoe suiker karamelliseren te maken heeft met leven of juist niet 29:43 Eisen aan een ster voor het ontstaan van leven 35:02 Aardbevingen en vulkanen 36:18 Waar kan je leven dan wél vinden? Op exoplaneten! 43:14 Wat zegt een exoplaneet over buitenaards leven? Zuurstof? 49:08 Stel je draait het om: hoe zou buitenaards leven weten of er leven is op aarde 52:37 Afsluiting

Altijd al willen weten hoe CRISPR nou werkt? Hoe knippen we genen heel precies? Diederik legt het uitgebreid uit in de 35ste Scientias Podcast. Daarnaast heeft Krijn het over hoe we weten hoe twee dinofossielen aan hun einde kwamen. 00:00 Intro 00:54 Nieuwe muziek: Lara, geen AI! 01:11 Hoe weet je nou hoé een dino aan z'n einde kwam? Nou zo.. 06:25 Hoe weet je dan dat het een storm was waardoor ze aan hun einde kwamen? 11:31 CRISPR, hoe werkt dat nou? 17:45 Voorbeeld verkeerde eiwitten: sikkelcelanemie 21:15 Wat is een gen precies? 21:46 Hoe gaat het ‘knippen’ in zijn werk? 30:25 Waarom gebruiken we dit niet overal 37:34 Snelle Nobelprijs voor Jennifer Dounda en Emmanuelle Charpentier en waarom het zo lang duurt voordat er meer vrouwen een Nobelprijs krijgen 40:25 Afsluiting De linkjes naar de onderzoeken zelf: https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2426094122  http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.08.006 

In de 34ste Scientias Podcast gaan Krijn en Diederik in op onderzoek naar een heel oude schedel uit Griekenland en hoe je nou bepaalt hoe oud iets is. En nee, dat is niet zo makkelijk. Daarna duikt Diederik in de vraag wat er nou van klopt van het nieuwsbericht over de klimaatvriendelijkheid van elektrische auto's. 00:00 Intro 01:33 Schedel van mensachtige: hoe oud is ie nou eigenlijk? 17:55 Elektrische auto's zijn beter, minder CO2, etc. Hoe is dat laatste Amerikaanse onderzoek nou gedaan? 36:04 Aanprijzing voor benzine-auto 43:23 Transport van fossiele brandstoffen over de oceanen: wel 40 procent van alle bewegingen van vrachtschepen 45:46 Afsluiting Links naar onderzoeken: https://dx.doi.org/10.1016/j.jhevol.2025.103732  http://dx.doi.org/10.1021/acs.est.5c05406 

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over lichtvervuiling en wat dat voor vogels doet én over fotosynthese en waarom het zo lastig is dat na te maken.  Vogels en lichtvervuiling: https://scientias.nl/vogels-staan-eerder-op-en-gaan-later-naar-bed-door-lichtvervuiling/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1126/science.adv9472 ) Kunstmatige fotosynthese? https://scientias.nl/we-zijn-nu-een-stapje-dichter-bij-kunstmatige-fotosynthese/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41557-025-01912-x ) https://scientias.nl/jij-bestaat-omdat-water-op-mickey-mouse-lijkt-short/ 00:00 Intro 02:22 Lichtvervuiling  08:13 Kunnen wij fotosynthese nadoen 10:46 Deep dive fotosynthese 20:47 Hoe werken je spieren 23:34 Wat heeft dit met energie te maken 42:13 Concluderend: 43:12 Als het zo efficiënt is, waarom willen we fotosynthese dan nabootsen? 45:57 Mickey Mouse & afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

In deze 32ste aflevering van de Scientias Podcast komen we aan bij oneindig en hoe dat nou zit in de wiskunde. Heel interessant en misschien duizelingwekkend, maar wel op een fijne manier! Poepende pijlstromvogel (het ondezoek zelf: http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.06.058 ) 00:00 Intro Scientias Podcast 32 00:58 Tipje van de sluier over oneindigheid 02:36 Nieuwtje over gestreepte pijlstormvogel en opstijgend poepen 07:42 Oneindigheid 08:51 Is het universum oneindig? 11:37 Hoe jong was Diederik toen hij na ging denken over grote getallen? 14:54 Hoe gaat dit rijtje verder?: 1, 2, 4, 8, 16, ... 26:14 Hilberts Hotel 39:28 De kardinaliteit van de verzameling is gelijk 44:39 Wat hebben we hier nou eigenlijk aan? 51:42 Afsluiting

  Shownotes: Cacaoproductie: https://scientias.nl/die-lekkere-reep-chocola-veroorzaakt-een-hoop-co2-uitstoot-gelukkig-is-er-een-simpele-oplossing/  (het onderzoek zelf: https://doi.org/10.1038/s41893-025-01608-7 ) De link waar Diederik het over heeft, de berekening achter de Fermi-papiertjes voor de Trinity-test: https://arxiv.org/pdf/2103.05784 00:00 Intro  00:20 Diederik: we gaan echt ooit naar oneindigheid toe! 00:40 Getalintuïtie, daar werken we nu eerst aan 02:10 Die lekkere reep chocola veroorzaakt een hoop CO2-uitstoot. Gelukkig is er een simpele oplossing 05:40 Nog steeds geen oneindigheid, maar waarom zijn grote getallen zo interessant? 08:42 Interessante getallen, bestaan die eigenlijk wel? 15:20 Grote getallen die we in het dagelijks leven gebruiken (zoveel miljard, etc) 27:40 Enrico Fermi, Manhattan-project, en meer 34:14 Wat doen we zelf met grote getallen? In het dagelijks leven? 40:12 Mediaan, gemiddelde, hoe zit het ook weer? 49:20 Hoeveel deeltjes zijn er in het universum? 52:44 De opmaat naar het meest unieke dat je kunt doen 01:06:26 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook