این سؤال ظاهراً ساده‌ست، ولی اگر جدی بگیریم، یکی از بنیادی‌ترین تناقض‌های روان انسانه: «چطور مغزی که می‌تونه فرمول نسبیت رو بفهمه، در انتخاب شریک زندگی یا سرمایه‌گذاری ساده خراب می‌کند؟»

جواب کوتاه: چون هوش ≠ عقلانیت تصمیم‌گیری.

حالا لایه‌به‌لایه بازش کنیم:

1) مغز برای “درست بودن” ساخته نشده، برای “بقا” ساخته شده

بیشتر خطاهای تصمیم‌گیری از اینجا میاد. مغز انسان یک ماشین حقیقت‌جو نیست؛ یک ماشین بقاست.

پس ترجیح می‌دهد:
سریع تصمیم بگیرد، نه دقیق
الگو پیدا کند، حتی اگر الگو وجود نداشته باشد
خطر را بیش‌برآورد یا کم‌برآورد کند، اگر به نفع بقا باشد

نتیجه: حتی آدم خیلی باهوش هم تحت فشار زمان، احساس، یا تهدید، تصمیم‌های غیرمنطقی می‌گیرد.

2) هوش بیشتر = توجیه بهتر اشتباه

این یکی از خطرناک‌ترین پارادوکس‌هاست.

آدم باهوش وقتی اشتباه می‌کند:
به‌جای اصلاح، آن را منطقی‌سازی می‌کند
برایش استدلال‌های پیچیده می‌سازد
شواهد مخالف را “دور می‌زند”

یعنی مشکلش این نیست که نمی‌فهمد؛ مشکل این است که خیلی خوب می‌تواند خودش را فریب بدهد.

3) احساسات، همیشه رئیس‌اند (نه منطق)

تصمیم‌گیری انسانی دو سیستم دارد:
سیستم سریع، احساسی، شهودی
سیستم کند، منطقی، تحلیلی

در عمل:

احساسات معمولاً تصمیم را می‌گیرند، منطق فقط بعدش تأیید می‌کند.

حتی اقتصاددان‌های برنده نوبل هم وقتی پای ترس، عشق، غرور یا حسادت وسط باشد، از همین الگو پیروی می‌کنند.

4) اطلاعات زیاد = خطای بیشتر (نه کمتر)

برخلاف تصور عمومی، اطلاعات بیشتر همیشه کمک نمی‌کند.

چرا؟
سوگیری تأیید (Confirmation Bias)
انتخاب گزینشی داده‌ها
تحلیل بیش از حد (Overthinking)

آدم‌های باهوش گاهی در “دام پیچیدگی” می‌افتند: آنقدر تحلیل می‌کنند که تصویر واقعی را از دست می‌دهند.

5) اعتماد بیش از حد به خود (Overconfidence Effect)

هرچه توانایی ذهنی بیشتر:
اعتماد به قضاوت خود هم بیشتر
تحمل شنیدن نقد کمتر

نتیجه: ریسک‌های بزرگ‌تر، خطاهای بزرگ‌تر.

6) محیط، هوش را بی‌اثر می‌کند

حتی اگر بهترین تصمیم‌گیرنده باشی:
فشار اجتماعی
زمان محدود
استرس مالی
خستگی ذهنی

می‌توانند سیستم تصمیم‌گیری را “خاموش” کنند.

مثال ساده: پزشک بسیار باهوش در شیفت ۲۴ ساعته، اشتباه می‌کند نه چون نمی‌فهمد، چون مغزش خسته است.

7) دنیا ذاتاً قابل پیش‌بینی کامل نیست

بخشی از خطاها اصلاً خطا نیستند، نتیجه‌ی:
اطلاعات ناقص
سیستم‌های پیچیده
تصادف

حتی بهترین مدل‌ها هم در سیستم‌های پیچیده (اقتصاد، روابط انسانی، سیاست) خطا دارند.

برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید:

info@NewshaCast.com

این سؤال ظاهراً ساده&zwnj;ست، ولی اگر جدی بگیریم، یکی از بنیادی&zwnj;ترین تناقض&zwnj;های روان انسانه: &laquo;چطور مغزی که می&zwnj;تونه فرمول نسبیت رو بفهمه، در انتخاب شریک زندگی یا سرمایه&zwnj;گذاری ساده خراب می&zwnj;کند؟&raquo;
جواب کوتاه: چون هوش &ne; عقلانیت تصمیم&zwnj;گیری.
حالا لایه&zwnj;به&zwnj;لایه بازش کنیم:
<hr data-start="261" data-end="264">
1) مغز برای &ldquo;درست بودن&rdquo; ساخته نشده، برای &ldquo;بقا&rdquo; ساخته شده
بیشتر خطاهای تصمیم&zwnj;گیری از اینجا میاد. مغز انسان یک ماشین حقیقت&zwnj;جو نیست؛ یک ماشین بقاست.
پس ترجیح می&zwnj;دهد:
<ul data-start="434" data-end="566">
<li data-start="434" data-end="461">سریع تصمیم بگیرد، نه دقیق</li>
<li data-start="462" data-end="508">الگو پیدا کند، حتی اگر الگو وجود نداشته باشد</li>
<li data-start="509" data-end="566">خطر را بیش&zwnj;برآورد یا کم&zwnj;برآورد کند، اگر به نفع بقا باشد</li>
</ul>
نتیجه: حتی آدم خیلی باهوش هم تحت فشار زمان، احساس، یا تهدید، تصمیم&zwnj;های غیرمنطقی می&zwnj;گیرد.
<hr data-start="658" data-end="661">
2) هوش بیشتر = توجیه بهتر اشتباه
این یکی از خطرناک&zwnj;ترین پارادوکس&zwnj;هاست.
آدم باهوش وقتی اشتباه می&zwnj;کند:
<ul data-start="769" data-end="873">
<li data-start="769" data-end="808">به&zwnj;جای اصلاح، آن را منطقی&zwnj;سازی می&zwnj;کند</li>
<li data-start="809" data-end="843">برایش استدلال&zwnj;های پیچیده می&zwnj;سازد</li>
<li data-start="844" data-end="873">شواهد مخالف را &ldquo;دور می&zwnj;زند&rdquo;</li>
</ul>
یعنی مشکلش این نیست که نمی&zwnj;فهمد؛ مشکل این است که خیلی خوب می&zwnj;تواند خودش را فریب بدهد.
<hr data-start="962" data-end="965">
3) احساسات، همیشه رئیس&zwnj;اند (نه منطق)
تصمیم&zwnj;گیری انسانی دو سیستم دارد:
<ul data-start="1041" data-end="1095">
<li data-start="1041" data-end="1068">سیستم سریع، احساسی، شهودی</li>
<li data-start="1069" data-end="1095">سیستم کند، منطقی، تحلیلی</li>
</ul>
در عمل:
<blockquote data-start="1105" data-end="1169">
احساسات معمولاً تصمیم را می&zwnj;گیرند، منطق فقط بعدش تأیید می&zwnj;کند.
</blockquote>
حتی اقتصاددان&zwnj;های برنده نوبل هم وقتی پای ترس، عشق، غرور یا حسادت وسط باشد، از همین الگو پیروی می&zwnj;کنند.
<hr data-start="1275" data-end="1278">
4) اطلاعات زیاد = خطای بیشتر (نه کمتر)
برخلاف تصور عمومی، اطلاعات بیشتر همیشه کمک نمی&zwnj;کند.
چرا؟
<ul data-start="1381" data-end="1472">
<li data-start="1381" data-end="1415">سوگیری تأیید (Confirmation Bias)</li>
<li data-start="1416" data-end="1439">انتخاب گزینشی داده&zwnj;ها</li>
<li data-start="1440" data-end="1472">تحلیل بیش از حد (Overthinking)</li>
</ul>
آدم&zwnj;های باهوش گاهی در &ldquo;دام پیچیدگی&rdquo; می&zwnj;افتند: آنقدر تحلیل می&zwnj;کنند که تصویر واقعی را از دست می&zwnj;دهند.
<hr data-start="1575" data-end="1578">
5) اعتماد بیش از حد به خود (Overconfidence Effect)
هرچه توانایی ذهنی بیشتر:
<ul data-start="1660" data-end="1712">
<li data-start="1660" data-end="1690">اعتماد به قضاوت خود هم بیشتر</li>
<li data-start="1691" data-end="1712">تحمل شنیدن نقد کمتر</li>
</ul>
نتیجه: ریسک&zwnj;های بزرگ&zwnj;تر، خطاهای بزرگ&zwnj;تر.
<hr data-start="1756" data-end="1759">
6) محیط، هوش را بی&zwnj;اثر می&zwnj;کند
حتی اگر بهترین تصمیم&zwnj;گیرنده باشی:
<ul data-start="1829" data-end="1882">
<li data-start="1829" data-end="1843">فشار اجتماعی</li>
<li data-start="1844" data-end="1856">زمان محدود</li>
<li data-start="1857" data-end="1869">استرس مالی</li>
<li data-start="1870" data-end="1882">خستگی ذهنی</li>
</ul>
می&zwnj;توانند سیستم تصمیم&zwnj;گیری را &ldquo;خاموش&rdquo; کنند.
مثال ساده: پزشک بسیار باهوش در شیفت ۲۴ ساعته، اشتباه می&zwnj;کند نه چون نمی&zwnj;فهمد، چون مغزش خسته است.
<hr data-start="2026" data-end="2029">
7) دنیا ذاتاً قابل پیش&zwnj;بینی کامل نیست
بخشی از خطاها اصلاً خطا نیستند، نتیجه&zwnj;ی:
<ul data-start="2114" data-end="2155">
<li data-start="2114" data-end="2128">اطلاعات ناقص</li>
<li data-start="2129" data-end="2147">سیستم&zwnj;های پیچیده</li>
<li data-start="2148" data-end="2155">تصادف</li>
</ul>
حتی بهترین مدل&zwnj;ها هم در سیستم&zwnj;های پیچیده (اقتصاد، روابط انسانی، سیاست) خطا دارند.<hr>
برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید:
info@NewshaCast.com

سیالکتیک یعنی چی؟ یعنی دیالکتیک سه نفره که گاهی سیاه میشه و گاهی قهوه‌ای، گاهی هم رگه‌های سیاسی اجتماعی پیدا می‌کنه. ما سه نفر دور هم می‌شینیم، اما نه برای گپ زدن‌های دم‌دستی. موضوع‌هامون از همون سوال‌های ساده شروع می‌شه؛ همون‌هایی که همه توی ذهنشون دارن و شاید بارها از خودشون پرسیدن. چرا ما به آینده فکر می‌کنیم؟ چرا آدم‌ها عاشق می‌شن؟ خوشبختی یعنی چی؟ مرگ چه معنایی داره؟
اما ما این سوال‌ها رو سطحی رد نمی‌کنیم. هر بار، مثل سه تا معدنچی می‌ریم توی لایه‌های مختلف فلسفه، روانشناسی، جامعه‌شناسی، علم و حتی تجربه‌های شخصی تا ببینیم پشت هر "ساده‌ترین" سوال چه اعماقی خوابیده.
این پادکست نه سخنرانی دانشگاهیه، نه گپ بی‌هدف دوستانه؛ یه جستجوست برای پیدا کردن جواب‌های چندوجهی، دقیق و گاهی حتی متناقض به سوالاتی که همه‌مون باهاش درگیریم.
اگر دنبال حرف‌های سبک و کلیشه‌ای نیستی و دوست داری ذهنت رو به چالش بکشی، اینجا همون جاییه که می‌تونه هر بار یه پنجره تازه رو بهت نشون بده. در واقع ما متوجه شدیم که خیلی وقتها سعی داریم با ساده‌سازی پرونده‌ی مباحث رو ببندیم. انگار از عمیق شدن و پیچیده شدن هراس داریم و این در حالیه که هر روز با پیشرفت انواع علوم، مرتبا متوجه میشیم همه چی خیلی پیچیده‌تر و چند لایه‌تر از اونه که ما فکرش رو می‌کردیم.  
ما سوالات خیلی زیادی در ذهن داریم اما اگر شما هم سوالی دارید که دوست دارید به این شکل بهش پاسخ داده بشه حتما برای ما بفرستید. 
.
کلمات کلیدی: 
فلسفه، روانشناسی، تاریخ، جامعه‌شناسی، زیست‌شناسی، تکامل، عصب‌شناسی، جغرافیا، علوم شناختی، ادبیات، زندگی، انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، نجوم، فضا، انسان، فیزیک، پادکست، میکروبیولوژی، مغز، ناخودآگاه، نگرش، آگاهی، کنجکاوی، ایران، روان، تفکر، دیدگاه و....
خاطرات خانه اموات - فئودور داستایفسکی - بادبادک باز - آناکارنینا - مرغ دریایی - آنتون چخوف
لئو تولستوی - رومن گاری - خداحافظ گری کوپر - مرگ ایوان ایلیچ - دل سگ - میخائیل بولگاکف
اسلاومیر مروژک - توفان برگ - گابریل گارسیا مارکز - صد سال تنهایی - اتحادیه ابلهان - خاطرات یک گیشا - تاب صوتی آلن دوباتن - دبی فورد - انسان خردمند - ملت عشق - قلعه حیوانات
ناطور دشت - دو قرن سکوت - هری پاتر - من پیش از تو - دنیای سوفی - یوستین گوردر - آلبر کامو
بوف کور - وری - ژوزه ساراماگو - چهار اثر - فلورانس - میلان کوندرا - فرانس کافکا - جی دی سالینجر 
اسکاول شین - شازده کوچولو - سقراط - افلاطون - ژان ژاک روسو - بربادرفته اثر مارگارت میچل - خودت باش دختر - ملت عشق - جزء از کل - چهار اثر - پدر پولدار پدر فقیر - مرغ دریایی - مکبث - شکسپیر - 
گتسبی بزرگ - اسکات فیتزجرالد - جُرج اورول - خوشه‌های خشم - جان اشتاین بک - خشم و هیاهو - ویلیام فاکنر
پرتقال کوکی - آنتونی برجس - ارباب حلقه‌ها - سالار مگس‌ها - ویلیام گلدینگ - گراهام گرین - ارنست همینگوی
 به سوی فانوس دریایی - ویرجینیا وولف - هرگز رهایم مکن - کازوئو ایشی‌گورو - آدم‌کش کور - مارگارت اتوود
ماجراهای اوگی مارچ - سال بلو - تراژدی آمریکایی - تئودور درایزر - عشق - تونی موریسون - لولیتا
فیلیپ راث - سلاخ‌خانه شماره پنج -  کرت وانه‌گت کورت ونه گوت گات - چارلز بوکوفسکی - جین ایر - شارلوت برونته
رسیدن به آرزوهای بزرگ - چارلز دیکنز - دافنه دوموریه - چارلی و کارخانه‌ی شکلات‌سازی - رولد دال
تس دوربرویل - توماس هاردی - محاکمه - سالار مگس‌ها - ویلیام گلدینگ - جوزف کنراد - شازده کوچولو - آنتوان دوسنت اگزوپری
پائولو کوئیلو - یوستین گردر - راهنمای کهکشان برای اتو‌استاپ‌زن‌ها - داگلاس آدامز - هنر شفاف اندیشیدن 
 هنر خوب زندگی کردن - رولف دوبلی - تئوری انتخاب  - روابط از دست رفته - هنر ظریف بیخیالی بی خیالی 
چارلی چاپلین - در رویای بابل - ریچارد براتیگان - زن در ریگ روان -  کوبو آبه -  هاینریش بل
سال بلو - کجا ممکن است پیدایش کنم؟ - هاروکی موراکامی - سه‌شنبه‌ها با موری  - میچ آلبوم
محمود گلابدره‌ای - بهروز رضوی - صادق هدایت - بزرگ علوی - بهرام ابراهیمی - رضا عمرانی
عقاید یک دلقک - نیکولای گوگول - چشمهایش - شب پیشگویی - پل استر - جنایت و مکافات - 
برادران کارامازوف - دنیای قشنگِ نو - آلدوس هاکسلی - الفبای فلسفه - نایجل واربرتون
تربیت اروپایی -  مردی با کبوتر - غروب بتها - فردریش نیچه - آرتور شوپنهاور - ولادمیر ناباکوف
رودین - ایوان تورگنیف - هزار خورشید تابان - تنهایی پر هیاهو - بهومیل هرابال - ابله داستایوفسکی
زندگی من - نفوس مرده - خواب بزرگ - ریموند چندلر - ابلوموف - ایوان گنچاروف - کیمیاگر 
بابا گوریو - اونوره‌دو بالزاک - دختر سروان - الکساندر پوشکین - جورج اورول - رابرت کیوساکی

 این یک پادکست درباره روانپزشکی، فلسفه، جامعه‌شناسی، انسان شناسی،  ادبیات ، سینما ، فلسفه و کتاب است. اگر پادکستهایی مثل رادیو دیو، چنل بی ، رادیو مرز ، پاراگراف ، رادیو چهرازی ، ناوکست ، چکش، بی پلاس،  پرگار ، رواق ، احسانو ، رادیو بندر تهران ، دایجست ، راوکست، مستی و راستی ، پرچم سفید ، گیگ ، آلبوم ، رادیو دال ، رادیو کار نکن ، فردوسی خوانی ، رادیو آفساید ، استرینگ کست ، دیالوگ باکس ، رادیو عجایب ، کتاب باز، فلسفیدن ، فلسفه علم ، تاریکخانه تاریخ ، رادیو قرمز ، بوم ، ساتوری ، گردسوز ، سیناتا ، کتاب صوتی ؛ تد تاک ، دکتر هو فارسی را سرچ کردید ما رو هم فالو کنید