De Verenigde Arabische Emiraten zorgden gisteren voor een verrassing door als een van de oprichtingslanden uit de Opec te stappen. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagić is de olieprijs door kartelafspraken van deze organisatie in de afgelopen decennia ‘structureel te hoog geweest’. 

Nog even: waarom stappen de Emiraten uit de Opec? 

Er is al enige tijd frustratie in het land over het feit dat het als een van de weinige olieproducerende landen wel de capaciteit heeft om snel meer olie uit de grond te halen, maar daarin worden beperkt door de productiequota die binnen de Opec worden afgesproken. 

Nu stellen de Emiraten dat het in hun nationaal belang is om meer olie te kunnen produceren en verkopen, en dat ze zich daardoor minder willen laten begrenzen door de afspraken binnen de Opec.

Maar daar is de Opec toch juist voor opgericht?

Ja, maar sinds de oprichting in 1960 is de wereld veranderd, de belangen liggen nu anders. Maar de Verenigde Arabische Emiraten zijn wel een groot lid en een van de weinige landen met veel oliecapaciteit. Met het vertrek van de Emiraten daalt het marktaandeel van de Opec met zo’n 10 procent naar 40 procent. Daarmee zijn ze nog steeds een grote speler, maar wel minder dominant. Dat lijkt mij eerlijk gezegd goed nieuws. 

Dat heeft onder andere te maken met het feit dat de Opec een kartel is: verboden samenwerking tussen concurrenten die afspraken maken om de concurrentie te beperken. Als bijeffect gaan de prijzen vaak omhoog. Kartelvorming is economisch verstorend. 

Maar we hebben het hier over olie. Ligt dat anders? 

Een kartel is een kartel, en de Opec is daar een schoolvoorbeeld van. In Nederland, en in de Europese Unie en de Verenigde Staten, treden mededingingsautoriteiten al op bij de kleinste vermoedens over verboden prijsafspraken of kartelvorming. 

Maar de Opec opereert in het openbaar, er is een secretaris-generaal en een volledig ambtelijk apparaat. De lidstaten vergaderen in Wenen, in de Europese Unie nota bene. Het is dan ook eigenlijk heel vreemd dat we een organisatie die de prijs beïnvloedt van misschien wel een van de belangrijkste grondstoffen in de wereldeconomie – olie – al zo lang gedogen. 

Dus, jij pleit voor een verdere ontmanteling van de Opec? 

Nee. Ik zeg alleen dat het goed nieuws is. Als door het uittreden van de Verenigde Arabische Emiraten de macht van de Opec wordt gereduceerd, dan betekent dat simpelweg dat de olieprijzen op termijn eerder omlaag dan omhoog zouden moeten gaan. Dat impliceert ook dat de olieprijzen van de afgelopen 40, 50 jaar waarschijnlijk structureel hoger zijn geweest dan wat een volledig vrije markt zou hebben bepaald. We hebben dus met z’n allen langdurig hogere prijzen betaald.

In die zin is dit goed nieuws. In het kader van de energietransitie kun je dat echter anders beoordelen. Daar zou het juist helpen als fossiele brandstoffen structureel duurder worden. In die zin kan het vertrek van de VAE uit de Opec de energietransitie juist in de wielen rijden. 

Kunnen de Verenigde Arabische Emiraten een lagere olieprijs beter opvangen dan andere landen? 

De Verenigde Arabische Emiraten hebben als een van de weinige olieproducerende landen al vroeg gezegd dat olie nu veel oplevert maar in de toekomst hoeft dat niet zo te zijn. Daarom is er sterk geïnvesteerd in de ontwikkeling van bijvoorbeeld toerisme. Dat betekent dat de overheid minder afhankelijk is geworden van olie-inkomsten voor de begroting. Daardoor kunnen zij een lagere olieprijs beter verdragen dan veel andere landen die nog sterk leunen op olie-export. 

Conflicten in het Midden-Oosten hebben, letterlijk en figuurlijk, schade aangericht. Het imago van Dubai als veilige haven is flink aangetast.