In de Amerikaanse staat Californië wordt mogelijk een referendum gehouden over de vraag of er een aparte miljardairsbelasting ingevoerd moet worden. Deze staat huisvest veel grote techbedrijven, volgens  de Financial Times zijn er genoeg handtekeningen verzameld om een referendum te houden. Het gaat om een eenmalige heffing van 5 procent voor de rijkste inwoners van Californië. Een slecht plan, denkt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Dit is populisme.’

Het gaat om een eenmalige belasting voor inwoners van Californië met een nettovermogen van meer dan één miljard dollar. Gehuwde stellen tellen als één belastingplichtige. De stemming over de wet vindt gelijktijdig plaats met de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten, de midterms.  

Wat is hier populistisch aan?  

De vermogensongelijkheid in de Verenigde Staten heeft onacceptabele proporties aangenomen. Vanuit die gedachte is dit initiatief ontstaan. Maar als je mij vraagt of dit de juiste manier is om dat probleem aan te pakken, dan is mijn antwoord: absoluut niet. Het belastingstelsel is niet bedoeld voor willekeurige ingrepen. Het moet zo worden ingericht dat iedereen een eerlijk deel aan belastingen betaalt. Dat kun je niet achteraf met een eenmalige maatregel proberen te corrigeren. 

Volgens Forbes steeg het gezamenlijke vermogen van miljardairs in Californië van ongeveer 700 miljard dollar in 2009 naar 2,1 biljoen dollar eind vorig jaar. Zij gaan die 5 procent extra belasting niet merken. Maar het gaat niet om de vraag of deze mensen te veel vermogen hebben, dat is wel duidelijk. Het fundamentele probleem zit volgens critici echter in het belastingstelsel. 

Maar dat geld gaat dan naar verbetering van de gezondheidszorg, dat is toch goed? 

Dat is zeker goed. Ik ben ook geen verdediger van de enorme vermogens die sommige mensen hebben; die zijn moeilijk te bevatten. Maar je kunt niet elke belastingmaatregel koppelen aan een specifiek goed doel. De overheid heeft democratisch vastgestelde verantwoordelijkheden, waaronder het innen van belastingen via een evenwichtig belastingstelsel. Het argument dat een belastingverhoging gerechtvaardigd is omdat de opbrengst naar een goed doel gaat, is in feite een populistisch argument. We hebben een evenwichtig belastingsysteem nodig, wat niet gedreven wordt door populisten en populisme. 

Het belastingsysteem moet dus hervormd worden?

Het verleden kun je niet veranderen. Dat sommige mensen extreem rijk zijn geworden, daar kun je nu weinig meer aan doen. Die ambitie moet je ook niet hebben. Maar de belastingdruk in de Verenigde Staten is ongelijk verdeeld. Zeer vermogende mensen kunnen hun inkomen en vermogen vaak goed afschermen van belastingen, er is nauwelijks sprake van een belasting op grote erfenissen, waardoor vermogen generaties lang kan worden doorgegeven.

Zo creëer je een samenleving met een steeds grotere kloof tussen arm en rijk, en dat is uiteindelijk onhoudbaar. Met een populistische, eenmalige vermogensheffing kun je misschien tijdelijk de onvrede onder de bevolking verminderen, maar daarmee los je het onderliggende probleem niet op. Het belastingstelsel moet fundamenteel worden hervormd en evenwichtiger worden gemaakt. Een eenmalige vermogensbelasting is willekeurig.