De Groene Amsterdammer Podcast

Trump splijt families. Harmen van der Veen wil dat tegengaan. In deze aflevering vertelt hij over de terugkeer naar zijn Trump-stemmende familie in Michigan en het maken van het tweede seizoen van zijn podcast 'Don't Talk Politics'. Zijn doel blijft depolariseren, maar zijn opdracht scherpte hij aan: praat meer vanuit je gevoel en minder vanuit je overtuigingen. In gesprek met Or Goldenberg maakt hij de balans op. Hoe is het hem dit seizoen vergaan? Hoe is zijn podcast ontvangen bij zijn familie? Is het hem gelukt gelaagdheid te vinden in zijn familie? Spoiler: volgende keer keert Harmen niet terug met de microfoon. Productie door Or Goldenberg en Lizzy Hanekroot.

De tweede Amerika-reis van Harmen naar zijn familie in West-Michigan verliep minder soepel dan hij had gehoopt. De verdeeldheid tussen de familieleden onderling blijkt groter dan ooit, maar ook Harmen zelf vindt het steeds moeilijker om nog in 'het midden' te blijven. Is hij niet zelf inmiddels flink aan het mee polariseren terwijl hij juist het tegenovergestelde van plan was?  Met deze en andere vragen rijdt hij naar het kleine huisje aan de dijk voor een tweede ontmoeting met polarisatie-expert Bart Brandsma. Net als in het eerste seizoen heeft Bart de podcast weer aandachtig beluisterd en gaat hij (opnieuw) proberen Harmen op het juiste spoor te zetten in zijn zoektocht naar verbinding in tijden van polarisatie.  Deze podcast kwam tot stand met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Niet ‘watercrisis’, maar ‘waterfaillissement’ beschrijft de situatie waarin we wereldwijd verkeren, stelt het Global Water Bankruptcy Report. Structurele watertekorten zetten watersystemen over de hele wereld blijvend onder druk. Journalist Bart Crezee las het rapport. Deze week schreef hij in De Groene Amsterdammer onder meer over de nijpende situatie in Teheran. De president van Iran stelde voor de miljoenenstad te verplaatsen. Realistisch is dat niet, maar het geeft aan dat de kritieke toestand inmiddels is doorgedrongen tot de hoogste regionen. Hierover, en over de manier waarop we omgaan met de spanningen die ontstaan door de toenemende waterschaarste, gaat hij in gesprek met Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Lizzy Hanekroot.

Hoe is het leven voor joden in de Arabische wereld? Het antwoord op die vraag is sterk gepolitiseerd. Volgens het ene verhaal leefden mensen harmonieus samen tot de opkomst van het zionisme; volgens het andere werden joden altijd al door en door antisemitisch bejegend. Esha Guy Hadjadj besluit dit te onderzoeken. Hij maakt een reportage over de jaarlijkse feestdag Lag Ba’omer op Djerba, een eiland waar nog altijd joden wonen. Over zijn reis schrijft hij een mooi verhaal vol indrukken en geschiedenis. Daarover gaat hij deze week in gesprek met Or Goldenberg. Productie: Lizze Hanekroot en Or Goldenberg.

Op 9 augustus 1945 gooiden de Amerikanen hun laatste atoombom op de Japanse stad Nagasaki. Voor velen kwam hiermee de Tweede Wereldoorlog ten einde. ‘Never again’ was de boodschap die luid weerklonk. Maar niet iedereen kon de bom zomaar achter zich laten. Die dag waren er ook honderden Nederlanders in Nagasaki. Ze moesten er in gevangenschap werken voor de Japanners. Deze week schrijft journalist Diederik Baazil in De Groene over zijn gesprekken met de kinderen van Nederlanders die 81 jaar geleden de atoombom meemaakten en overleefden. Hoe leeft de herinnering aan de bom voort bij de kinderen van degenen die de gevolgen ervan de rest van hun leven met zich meedroegen? En welke rol speelt deze herinnering in een wereld waarin de geopolitieke spanningen almaar lijken op te lopen en ‘never again’ steeds wankeler klinkt? Diederik Baazil schuift aan bij Kees van den Bosch om erover te vertellen. Productie: Diederik Baazil en Thomas Jap-A-Joe.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden als buste op een bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met journalist en auteur Daphné Dupont-Nivet en de Amerikaans-Nederlandse schrijver en Le Guin-biograaf Julie Phillips. In haar boeken schetste de Amerikaanse Ursula Le Guin ambigue utopieën, waarin ze het westerse denken over tijd, vooruitgang en hiërarchie uitdaagde. Wie was Le Guin, te vreemd om serieus te worden genomen en te serieus om echt vreemd te zijn? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.

Na het drinken van een blikje Red Bull verbetert je rijvaardigheid. Het mengen van alcohol met energiedrank veroorzaakt minder agressief gedrag dan het drinken van alcohol alleen – een conclusie die indruist tegen de bestaande wetenschappelijke literatuur. Het zijn bevindingen van Joris Verster, hoofddocent farmacologie aan de Universiteit Utrecht, die betalingen van Red Bull op zijn privérekening ontving terwijl hij zich presenteerde als onderzoeker aan de universiteit. Daarvoor werd hij in 2013 door de universiteit op de vingers getikt. Onderzoekers Simon Dequeker en Emiel Woutersen van Investico zagen dat Verster die werkwijze voortzette, ditmaal bij Sen-Jam, een bedrijf dat katermiddelen ontwikkelt. Hoe zetten bedrijven de wetenschap in om regelgeving te beïnvloeden of af te zwakken? De onderzoekers vertellen in gesprek met Or Goldenberg over hun onderzoek. Productie: Or Goldenberg en Lizzy Hanekroot.

Een aantal Europese overheidsinstellingen en bedrijven gebruikt Passwork, een wachtwoordbeheerder die zeer vermoedelijk in verbinding staat met het Kremlin. Dat blijkt uit onderzoek van Investico. Experts waarschuwen dat Europa daarmee kwetsbaar is voor kwaadaardige hacks.  Deze week gaat Or Goldenberg in gesprek met onderzoeksjournalisten Sylvana van den Braak en Linda van der Pol over hoe Passwork Nederlandse instanties om de tuin leidt, en over het gevaar van het werken met Russische software. Productie: Or Goldenberg.

Tien jaar geleden werden de vlogs van Ismail Ilgun binnen enkele weken nationaal bekend. De 'treitervlogger' filmde hoe hij met zijn vrienden rondhing voor de Vomar in de Zaanse wijk Poelenburg. Hij belandde in een ware mediastorm, die meestal niet zachtaardig met hem omsprong. Deze week schreef Rasit Elibol zijn profiel. Hoe gaat het nu met Ismail? Hoe gaat het in Poelenburg? Waarom vinden buurtgenoten dat er een standbeeld voor hem moet worden opgericht? Rasit en Ismail vertellen daar deze week over aan Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Lizzy Hanekroot.

De wens om vanuit de Haagse politiek een cultuurverandering te bewerkstelligen is van alle tijden. Rob Jetten en Henri Bontenbal presenteren zich ook nu weer als een nieuwe generatie politici die het allemaal anders gaat doen. Samenwerken is dit keer het motto. Regelen, ritselen en koffiedrinken maken een comeback. Doet de VVD hieraan mee? Politiek journalist Coen van de Ven onderzoekt deze week het terugkerende verlangen naar een nieuwe politieke cultuur en gaat hierover in gesprek met Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Lizzy Hanekroot.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met psychotherapeut Susan Bögels en journalist Frank Mulder over psychoanalytica Alice Miller (1923–2010). Het geweld dat we onszelf en anderen aandoen, komt voort uit pijn uit onze kindertijd, stelde de Pools-Joodse therapeut Miller begin jaren tachtig. Zij wees al vroeg op wat wij nu intergenerationeel trauma noemen. Wat is de erfenis van haar denken? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.

Deze week vieren de Verenigde Staten hun 250e verjaardag. Voor onder meer de regering-Trump is dat reden om de vlag vol bombarie uit te hangen. Maar niet iedereen viert feest. In De Groene van deze week schrijft Casper Thomas een reportage over een diep verdeeld Amerika. In een land waar migranten hardhandig worden uitgezet, de regering de geschiedenis actief lijkt wit te wassen en een impopulaire president zichzelf bijna even nadrukkelijk viert als zijn land, staan bevolkingsgroepen lijnrecht tegenover elkaar. Sommigen vragen zich af: 'Wat valt er eigenlijk precies te vieren?' Hoe staat Amerika ervoor in deze tumultueuze tijd? Or Goldenberg spreekt erover met Groene-redacteur en oud-Amerikacorrespondent Casper Thomas. Productie: Or Goldenberg en Thomas Jap-A-Joe.

Er draait iets rondom de oorlog in Oekraïne: een 'vibe shift' die tot ongemak leidt in Rusland. Hoe reageren gewone Russen en president Poetin op het onmiskenbare succes van Oekraïne op het slagveld en ver daarbuiten? Journalist Eva Hartog peilt het psychologische effect van het binnendringen van de oorlog tot ver in Rusland. In Historische Woorden kondigt de beoogde Britse premier Andy Burnham een koerswijziging aan in de manier waarop zijn land wordt bestuurd. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven wegen zijn kansen op succes af. En journalist Pieter van Os legt uit waarom politiek en voetbal altijd met elkaar verbonden zijn. Van de Voetbaloorlog tussen El Salvador en Honduras tot de VS, dat een land ontvangt (Iran) waarmee het in oorlog is: de grootste sport ter wereld dringt altijd de geopolitiek binnen – of in elk geval onze verbeelding daarvan. Een gesprek over landen uit het mondiale Zuiden die Europeanen uit het toernooi knikkeren, de voetbalhaat van de MAGA-Amerikaan en de dreigende amerikanisering van het voetbal. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.

Het was zo'n tien jaar geleden een rage: met de mobiele telefoon op jacht naar Pokémon. Gezellig met z'n allen, telefoon in de aanslag, op zoek naar Pokémon in bijna de hele wereld: van Central Park in New York tot Amsterdam en Kijkduin. Wat is de relatie tussen Pokémon en killer drones? Werkten al die jongens en meisjes, mannen en vrouwen die door de straten renden onbedoeld voor de defensie-industrie? De miljoenen foto's die enthousiaste Pokémon-verzamelaars maakten, kunnen mogelijk ook worden gebruikt om drones te laten vliegen zonder gps-signaal, dat relatief eenvoudig kan worden verstoord. Eva Hofman, Arthur Deleu en Tim Luimes onderzochten dit onverwachte verband tussen spel en werkelijkheid. Kees van den Bosch bespreekt hun bevindingen. Productie: Gizelle Mijnlieff, Kees van den Bosch en Thomas Jap-A-Joe.

De spanningen binnen de Nederlands-Amerikaanse familie lopen op. Waar Harmen zoekt naar verbinding, ontmoet hij weerstand, ergernis en achterdocht. En als ook nog de lieve Heer zich tegen hem keert, zit hij met de handen in het haar. Is er nog hoop op een goede afloop?

Bijou van der Borst, Sofyan El Bouchtili en Michelle Salomons schrijven deze week in De Groene over AI-systemen die lichaamsbewegingen analyseren, stemmen beoordelen of leugens proberen te detecteren. Het hoort allemaal bij het I-SEAMORE-consortium, waar onder meer TNO en Thales Nederland deel van uitmaken. Het project is bedoeld om de grensbewaking van Europa te versterken en werpt een blik op hoe het continent in de toekomst met technologie zijn buitengrenzen nog intensiever wil monitoren. De onderzoeksjournalisten ontdekten dat TNO samen met VicarVision, een softwarebedrijf dat dergelijke technologie ontwikkelt, werkte aan een omstreden leugendetectiesysteem. Daarmee zou een leugenachtige migrant van een ‘good guy’ onderscheiden moeten worden. Or Goldenberg gaat hierover in gesprek met Bijou van der Borst en Sofyan El Bouchtili. Productie: Or Goldenberg, Gizelle Mijnlieff en Nynke Visser.

Luisteren als gevende beweging: Harmen heeft er nog weinig succes mee. Misschien gaat het beter als hij de democratische minderheid binnen zijn Nederlands-Amerikaanse familie bezoekt. Hij maakt een wandeling met nicht Irene, drinkt koffie met haar zoon en belt met de broer van tante Wieda in Florida. Gelukkig komt hij erachter dat niet iedereen kwetsbaarheid als zwakte ziet! Luister alle afleveringen van Don't Talk Politics! in het eigen kanaal.

Een Nederlandse jongen sluit zich begin 2024 aan bij het Israëlische leger en wordt vervolgens uitgezonden naar Libanon, Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Romy van der Burgh, Marieke Rotman en Allart van der Woude reconstrueerden zijn route. Een uniek inkijkje in een uiterst gesloten wereld. Wat posten Israëlische militairen op hun sociale media? Geven die beelden het Openbaar Ministerie voldoende aanleiding om onderzoek te doen naar Nederlanders die dienen in het Israëlische leger? En is het journalistiek te verantwoorden om undercover te gaan en een nepaccount aan te maken? In deze aflevering bespreekt Kees van den Bosch deze vragen met de onderzoekers. Productie: Lizzy Hanekroot & Kees van den Bosch.

De keizer gaat niet op reis; anderen reizen naar de keizer. Trump, Poetin, Merz en in totaal meer dan twintig regeringsleiders bezochten dit jaar Xi Jinping in Beijing. Wat zegt dit over China's invloed in de wereld en over hoe China die invloed wil gebruiken? En waarom ging Xi dan wél naar Noord-Korea? Garrie van Pinxteren legt het uit. Plus: waarom verschijnt Xi niet gewoon in zwembroek op zijn vakantieadres? In Historische Woorden erkent de Duitse minister Wadephul dat Duitsland een zetel in de VN-Veiligheidsraad misliep vanwege zijn blinde steun aan Israël. Maar Duitsland kon niet anders, meent hij. En waar komt de rechtse golf in Latijns-Amerika vandaan? Sebastiaan Faber licht toe hoe het komt dat Trump die beweging lijkt aan te voeren en wat de oorzaken zijn van die ruk naar rechts in de regio. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.

In april barstten op slechts tien minuten fietsen van Yaghoub Sharhani's huis in Loosdrecht protesten los tegen een aangekondigd AZC. Yaghoub, die tien jaar geleden zelf in een AZC leefde, trok de straat op om te spreken met voor-, tegen- en omstanders van de protesten. Het geweld, extremisme en de media-aandacht polariseert het dorp diep, zag hij. In De Groene van deze week maakt Yaghoub de balans op. Hoe ver kan het immigratie-debat Nederlanders echt verdelen? In deze aflevering spreekt Or Goldenberg met Yaghoub Sharhani over zijn ervaringen in Loosdrecht. Productie: Or Goldenberg en Benjamin Senior Coronel.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met wetenschapsjournalist Jop de Vrieze en journalist en politicoloog Koen Haegens over de Russische wetenschapper en anarchist Peter Kropotkin. Hij kwam in opstand tegen de cynische interpretatie van Darwins 'survival of the fittest' en keerde zich tegen de macht van de staat en het kapitalisme. Wat kunnen we anno 2026 van hem leren? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.

Vernietigt kunstmatige intelligentie onze banen? De échte AI-revolutie levert vooralsnog een ander, onverwacht drama op, ook in de Nederlandse techsector. Drie jaar geleden was Koen Haegens nog sceptisch over het idee dat mensen werkloos zouden worden door AI. Maar na nieuwe, alarmerende geluiden besloot hij zich opnieuw te verdiepen in de tech‘revolutie’. Hij ontdekte dat het echte verlies voorlopig niet alleen economisch is, maar subtieler. De revolutie eet haar eigen kinderen op en leidt tot de erosie van specialistische kennis en vakmanschap. Wat blijft er van ons over als met AI iedereen opeens alles kan? Marieke Rotman vervangt Kees van den Bosch en gaat met Groene-redacteur Koen Haegens in gesprek over de échte AI-revolutie. Productie: Marieke Rotman en Maria van Riel.

Oekraïne heeft het momentum omgebogen in de oorlog tegen Rusland, zag de Britse militair analist Jack Watling, die bijna maandelijks Oekraïne bezoekt. Watling is te gast in een speciale uitzending van Buitenlandse Zaken in het Vredespaleis, bij de Next Gen Veiligheidsconferentie van Instituut Clingendael. Hij legt (in het Engels) uit dat Europese regeringen nog altijd een overlevingsinstinct lijken te missen – en wat ze daaraan zouden moeten doen. Ook te gast is de Britse historica Anna Reid. Zij kijkt terug op de ongelooflijke transformatie die Oekraïne heeft doorgemaakt sinds zij in de jaren negentig correspondent was in Kyiv. De oorlog van Rusland tegen Oekraïne is ook een oorlog van president Vladimir Putin tegen de geschiedenis, vindt Reid, en kan niet los worden gezien van de breed gedeelde Russische minachting voor de Oekraïense taal en cultuur. In Historische Woorden berispt de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum de VS voor clandestiene CIA-operaties op Mexicaans grondgebied. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven zijn niet gerust op waar dit heen leidt. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.

Hoe bevecht je je vrijheid als volk, als vrouw en als muzikant? Componist Huba de Graaff spreekt over haar opera QAQNAS, een elektronische opera over de vrijheid van de Koerden en van de vrouw. Of het nu gaat om het seksisme waar De Graaff vroeg in haar carrière tegenaan liep of het vertellen van het Koerdische verhaal: elektronische muziek maken blijkt bij uitstek een manier om los te breken uit conventies. De opera QAQNAS is tijdens het Holland Festival te zien in het Frascati Theater van 11 tot en met 14 juni. Deze podcast werd gemaakt door Gizelle Mijnlieff en Charlotte Remarque van De Groene Amsterdammer. Huba de Graaff tipt ook de film Sisters with Transistors, die als onderdeel van het Holland Festival op 19 juni wordt vertoond in Filmmuseum Eye.

De Nederlandse nacht wordt steeds lichter. Gedragsecoloog Sebastiaan Grosscurt onderzoekt hoe lichtvervuiling invloed heeft op de Nederlandse natuur. Het gebrek aan duisternis blijkt grote gevolgen te hebben voor de gezondheid van mens en dier. Daarom moeten we de nacht opnieuw leren waarderen en het licht gaan wantrouwen, betoogt Sebastiaan deze week in De Groene Amsterdammer. De sombere honingzwam kan ons daarbij helpen. Marieke Rotman vervangt Kees van den Bosch en gaat met Sebastiaan in gesprek over het nachtelijke donker, ‘de laatste wildernis’. Productie: Marieke Rotman en Benjamin Senior Coronel.

De schade lijkt hersteld en Harmen kan weer in gesprek met zijn Trump-stemmende familieleden. In deze tweede aflevering ontmoet hij in een wegrestaurant met de ‘beste hamburgers’ van Michigan zijn oudste neef Johan: een ex-marinier en overtuigd aanhanger van Donald Trump, met op zijn hoofd de rode MAGA-pet. Verder maakt Harmen een uitstapje buiten de familie, naar ‘buurman Jim’. Dat Harmen en Jim elkaar nog niet zo goed kennen, blijkt van invloed op de toon van het gesprek. Brengt Harmen het er heelhuids vanaf? Leidt zijn nieuwe manier van ‘gevend luisteren’ tot toenadering of juist tot nog meer onbegrip en verdeeldheid? 

Hoe blijf je werken als choreograaf en regisseur wanneer er naast je repetitieruimte bommen vallen? De Libanese Ali Chahrour weet het. In juni presenteert hij tijdens het Holland Festival zijn multidisciplinaire dansvoorstelling When I Saw the Sea, een werk over de uitbuiting van vrouwelijke migrantenarbeiders in Beiroet, die zich ondanks hun kwetsbare positie krachtig staande weten te houden. In deze podcast spreekt journalist Gizelle Mijnlieff met de Libanese regisseur en choreograaf Ali Chahrour. De podcast werd opgenomen een dag nadat er in heel Libanon bombardementen plaatsvonden. Hoe verwerkt Chahrour deze werkelijkheid in zijn werk? En hoe is het om kunst te maken in een oorlogsgebied? When I Saw the Sea is tijdens het Holland Festival te zien in Theater Bellevue van 10 tot en met 14 juni. Deze podcast werd gemaakt door Gizelle Mijnlieff en Charlotte Remarque. __ How do you keep working as a choreographer and director when bombs are falling next to your rehearsal space? The Lebanese Ali Chahrour knows the answer. This June, he will present his multidisciplinary dance performance When I Saw the Sea at the Holland Festival, a powerful story about migrant women in Beirut who confront exploitation and vulnerability. In this podcast, journalist Gizelle Mijnlieff speaks with Lebanese director and choreographer Ali Chahrour. The conversation was recorded one day after more than 100 attacks took place across Lebanon in under ten minutes. How does Chahrour incorporate this reality into his work? And what does it mean to create art in a war zone? When I Saw the Sea will be performed during the Holland Festival at Theater Bellevue from 10 to 14 June. This podcast was made by Gizelle Mijnlieff and Charlotte Remarque.

Achterstandswijken, probleemwijken of krachtwijken: het zijn plekken waar veel mensen wonen met weinig geld, een gemiddeld slechtere gezondheid, schuldenproblematiek en vaak ook veel criminaliteit. Vijf jaar geleden werd een nieuwe aanpak gelanceerd: het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Maar in dat plan is te weinig aandacht voor werkgelegenheid, schrijft Floor Milikowski deze week in De Groene Amsterdammer. Samen met Kees van den Bosch bespreekt ze de groeiende kloof tussen kansarme en kansrijke jongeren, de scheiding tussen wonen en werken, en waarom werkgelegenheid in deze wijken zo belangrijk is. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

Nu de VS haar rol als leider van de wereldorde lijkt op te geven, wordt de vraag steeds urgenter: kan Europa geopolitiek op eigen benen staan? Hoogleraar politicologie Catherine de Vries schetst de laatste stand van zaken rond de Europese pogingen om een democratische wereldmacht te vormen. In Historische Woorden klinkt Friedrich Merz, die hard uithaalt naar de Verenigde Staten. Daarnaast heeft de Europese Unie maatregelen genomen om Russische propaganda te weren. In de praktijk blijken die echter gemakkelijk te omzeilen. En hoe verhouden deze maatregelen zich tot het ideaal van een vrij en open internet? We bespreken het met journalist Sophie Timmermann van het Duitse onderzoeksplatform Correctiv. Productie: Gizelle Mijnlieff

Premier Mark Rutte en koning Willem Alexander maakten eerder excuses voor het Nederlandse slavernijverleden. Maar hoe compleet is ons besef van dat verleden eigenlijk? Journalist Leendert van der Valk publiceert deze week zijn boek ‘Vergeten plekken, vergeten mensen: een atlas van het Nederlandse slavernijverleden’. Waar de historische focus vaak ligt op de Atlantische slavenhandel, verdiepte Van der Valk zich ook in de minder bekende slavernijgeschiedenis in het oosten. Via de individuele verhalen van tot slaaf gemaakten schetst hij een imposant beeld. Vooral de slavenhandel in de Aziatische koloniën blijkt veel groter te zijn geweest dan lang werd gedacht. Deze week verschijnt in De Groene een voorpublicatie: het verhaal van Leonora, slavin en concubine in Nederlands Indië. Kees van den Bosch gaat met Leendert van der Valk in gesprek over deze onderbelichte geschiedenis. Productie: Kees van den Bosch en Benjamin Senior Coronel.

Harmen is weer terug in West-Michigan. Nu er na Trumps herverkiezing zoveel is gebeurd, is het tijd om opnieuw in gesprek te gaan met zijn Nederlands-Amerikaanse familie. Hoe kijken zij naar een president die genadeloos jaagt op immigranten, dreigt met annexatie van Groenland, een bijna derde wereldoorlog ontketent met zijn aanval op Iran en de wereldeconomie verstoort met torenhoge tarieven? Staan ze nog steeds pal achter hun president of brokkelt ook bij hen de steun af? Maar ook: hoe gaat Harmen de gesprekken aan? En willen ze nog wel met hem praten? Al snel blijkt dat niet iedereen even blij is met Harmens komst. De familie is verdeeld. De polarisatie grijpt steeds verder om zich heen. Lukt het Harmen de boel nog een beetje bij elkaar te houden? Luister nu naar seizoen 2 van Don't Talk Politics!

Universiteiten zoeken in rap tempo de samenwerking met Defensie. Studenten volgen militaire minors, trekken het veld in en worden reservist, terwijl onderzoeksgeld steeds vaker richting veiligheidsvraagstukken stroomt. Waar de universiteit traditioneel draait om kritische afstand en open debat, vraagt Defensie om hiërarchie, discipline en soms ook geslotenheid. Wat gebeurt er met die academische waarden als de samenwerking structureler wordt en de financiële verhoudingen kantelen? Tussen baret en bachelor ontvouwt zich een ongemakkelijke vraag die steeds luider klinkt: wat voor universiteit willen we eigenlijk zijn? Groene-journalist Yannick van der Heijden onderzocht hoe die verschuiving uitwerkt in de praktijk. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met journalist en historicus Marijn Kruk en amerikanist en universitair docent Markha Valenta over de conservatieve intellectueel William F. Buckley Jr.. Geen enkel individu heeft de geschiedenis van het Amerikaanse conservatisme zo sterk bepaald als William F. Buckley Jr. In het tijdperk-Donald Trump wordt hij door gematigde conservatieven gemist, maar was hij wel zo gematigd? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.

Fred de Vries, zelf punk in de jaren zeventig, over de Sex Pistols, Crass, Siouxsie, Pussy Riot en Bob Vylan. Vijftig jaar verzet. Punk heeft geen uiterste houdbaarheidsdatum: de weigering om het bestaande als norm te accepteren is tijdloos. Kees van den Bosch in gesprek met Fred de Vries over de betekenis van muziek, de tijdloosheid van verzet, de recente heropleving van hard, snel en kort, en de geschiedenis van vijftig jaar punk. Productie: Kees van den Bosch.

Iran was decennia onderworpen aan het economisch wapen van de VS maar draait dat met zijn zeeblokkade om, legt Nicholas Mulder uit. En daarmee is Amerika’s dominantie op het gebied van economische oorlogsvoering voorbij. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven luisteren naar paus Leo XIV die de tirannen en meesters van oorlog de maat nam, waarna Donald Trump een prachtige kans miste om zijn mond te houden. Ze horen echo’s van een eeuwenlange strijd tussen pausen en koningen. In het Kremlin moet Poetin toezien hoe de ene na de andere Russische bondgenoot wordt ontvoerd, gedood, weggestemd of verdreven, van Venezuela tot Hongarije en Iran. Eva Hartog legt uit hoe dit Rusland schaadt, hoewel er op lange termijn ook kansen voor Rusland liggen. Productie: Gizelle Mijnlieff.

Met de vuisten op tafel wordt er in Den Haag en Brussel onderhandeld over een strenger terugkeerbeleid voor vluchtelingen. Toch blijkt een strengere aanpak geen effect te hebben op de vertrekcijfers. Groene-redacteurs Jasmijn Huisman, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani  verdiepten zich in het falende Nederlandse terugkeerbeleid. Terwijl strenge praatjes over vreemdelingendetentie en uitzetting scoren bij de kiezer, worden onderzoeken genegeerd. Want wat blijkt: harder terugkeerbeleid werkt juist averechts en leidt tot minder medewerking van zowel vluchtelingen als herkomstlanden. In Syrië sprak Yaghoub Sharhani met de viceminister van Sociale Zaken en Arbeid en hoorde hoe Europese delegaties zich doodstaren op terugkeer, zonder de motivaties en omstandigheden daarbij in acht te nemen. Wat is er nodig voor een menselijk en effectief terugkeerbeleid? In deze aflevering bespreken presentator Kees van den Bosch, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani de ernst van deze verharding. Productie: Kees van den Bosch en Benjamin Senior Coronel.

Frank Mulder schrijft deze week over grondpolitiek en de stijgende prijs van landbouwgrond. Eindelijk wordt de olifant in de kamer benoemd, klinkt het in de reacties om hem heen. Omdat boeren niet kunnen opbieden tegen de hoge grondprijzen, blijven extensieve en natuurlijke vormen van landbouw vaak buiten bereik. Hoe red je de grond van de markt? Wie verrijkt de bodem in plaats van zichzelf?  Mulder verkent zes mogelijke uitwegen om landbouwgrond minder duur te maken. Politici durven het onderwerp nauwelijks aan te raken, vertelt hij. Ingrijpen van de overheid, bijvoorbeeld via een agrarische hoofdstructuur, zou de markt kunnen reguleren, maar een ingreep van die omvang wordt tot nu toe tegengehouden. Waarom? In deze podcast gaat Kees van den Bosch met Frank Mulder in gesprek over de huidige grondpolitiek, de rol van de overheid en mogelijke manieren om de grond aan de greep van de markt te onttrekken. Productie: Kees van den Bosch & Nynke Visser.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders samen met Thor Rydin in gesprek met filosoof en auteur Joke J. Hermsen over de filosoof María Zambrano. Hoewel ze er niet de faam voor kreeg, behoort het werk van Zambrano tot het hart van de Spaanse filosofie. Honderd jaar na de publicatie van haar eerste essays wordt haar werk wereldwijd herontdekt. Wie was deze Spaanse filosofe, die het grootste deel van haar leven in ballingschap doorbracht? Productie: Gizelle Mijnlieff.

Er zijn steeds meer ambitieuze start-ups die de gevolgen van klimaatverandering en de opwarming van de aarde proberen terug te draaien: geo-engineering. Al noemen ze het zelf liever niet zo. Zo probeert Arctic Reflection het smelten van het Noordpoolijs tegen te gaan en wil Stardust Solutions zonlicht blokkeren door deeltjes in de lucht vrij te laten. Zullen deze initiatieven daadwerkelijk een positieve impact hebben op het mondiale klimaatprobleem, of werken ze averechts? Ecoloog Bart Crezee schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over geo-engineering, het effect van het planten van bomen op klimaatverandering en een koolstofbom die klaarligt in Congo. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.

China wil zich niet mengen in de oorlog die de VS en Israël zijn begonnen tegen Iran. Heeft het Chinese bewind er baat bij de chaos op zijn beloop te laten? We bespreken het met Groene-columnist en oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren. In Historische Woorden klinkt, vanuit de VN in New York, de Ghanese president John Dramani Mahama die zijn motie in stemming brengt om de trans-Atlantische slavenhandel als ‘ergste misdaad tegen de menselijkheid’ te bestempelen. Met correspondent Cosette Molijn bespreken we de situatie in Libanon, dat na aanvallen van Hezbollah op Israël in een nieuwe ronde van oorlog is getrokken. Productie: Gizelle Mijnlieff.

Dat is de titel van het nieuwste boek van Groene-redacteur Lotfi El Hamidi. Een citaat: ‘De Europeanen keken na de oorlog naar de rug van een Joodse vluchteling, de Palestijnen zagen het gezicht van een Joodse kolonist.’ Op nog geen vijf uur vliegen hiervandaan gedogen of steunen westerse landen massamoord en totale verwoesting door Israël. In het Westen moet opnieuw worden nagedacht over de geschiedenisverhalen die worden verteld, de invulling van de herdenkingscultuur en de ruimte voor kritische en dissidente geluiden. Lotfi El Hamidi vraagt zich af: kijken we allemaal naar hetzelfde? Registreren westerlingen de scherpe kritiek op de hedendaagse maatschappij? Of zien zij louter een onwerkelijke dystopie? Hij concludeert dat er een genocide nodig was om dat gesprek, dat allang had moeten plaatsvinden, open te breken. Kees van den Bosch gaat met El Hamidi in gesprek over zijn essay, zijn nieuwe boek en zijn ervaring als moslim in het huidige politieke klimaat. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.

Met een crème op je gezicht je biologische leeftijd aan passen – sommige beautymerken doen die belofte. Het zou verouderingsprocessen tegengaan door epigenetische patronen te resetten. Margreet Fogteloo deed onderzoek naar intergenerationeel trauma en de rol die epigenetica daarin speelt. In hoeverre draag je de littekens van je (voor)ouders met je mee? Uit onderzoek blijkt dat muizen hun epigenetisch paspoort doorgeven aan hun nageslacht. Dat zou betekenen dat trauma’s die worden opgelopen via epigenetica worden doorgegeven aan de volgende generatie. Hoe werkt dat precies? En is dat bij mensen ook het geval? Fogteloo schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat erover in gesprek met Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

Nederland komt aarzelend tot het inzicht dat het een escalerend daklozenprobleem heeft. Gemeenten proberen ondertussen dakloosheid uit het straatbeeld te weren. Zelfs de meest kwetsbare daklozen, onder wie chronisch zieken, zwangere vrouwen en kinderen, worden willekeurig geweigerd bij opvanglocaties. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer. De onderzoekers gingen de straat op en zagen dat de notie van een daklozenopvang waar je wordt verwelkomd met een stomend kopje soep en in een piepend stapelbed terechtkunt, achterhaald is. Pas wanneer het escaleert en iemand volledig aftakelt, is er hulp beschikbaar. Mathanja van Houwelingen, Doris Janssen en Thomas Muntz gaan met Kees van den Bosch in gesprek over het onderzoek. Ze vertellen over hun waarnemingen, hun gesprekken met daklozen en bespreken de onmogelijke keuzes waar hulpverleners voor komen te staan. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.

Waar de openheid, vrijheid en verbondenheid van mondialisering ooit als kracht werden gezien, maken ze Europa nu kwetsbaar. Daarmee is de westerse ideologie dat vrijhandel automatisch tot welvaart leidt, in stukken gebarsten. Zat er ooit een kern van waarheid in die ideologie, of ervaart Europa nu voor het eerst hoe het is om aan het kortste eind te trekken en was het altijd al een mythe? De Verenigde Staten beschikken over veel munitie, en Trump huivert er niet voor om handelstarieven als kanonnen in te zetten. De naïviteit die lang rond dit thema hing, begint eindelijk weg te ebben. Koen Haegens schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over hoe deze economische oorlog eruitziet, wat Europa kan doen om zich te beschermen en of het bereid zal zijn zijn eigen wapens in te zetten wanneer de situatie daarom vraagt. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

Een speciale editie van Buitenlandse Zaken over Iran. Met politicoloog Catherine de Vries bespreken we de Europese reactie op de Amerikaanse aanvallen. Strategische onafhankelijkheid is voor de EU nog belangrijker geworden, en tegelijk nog moeilijker haalbaar, concludeert ze. In Historische Woorden klinkt Donald Trump, die vele redenen gaf voor de inval, maar geen verder plan lijkt te hebben. Met Groene-redacteur Yaghoub Sharhani en journalist bij De Standaard Samira Ataei nemen we de scenario’s voor Irans toekomst door. Productie: Gizelle Mijnlieff.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met schrijver, journalist en filosoof Esha Guy Hadjadj en met filosoof en Socrateshoogleraar Yolande Jansen over de denker, antikoloniaal, socialist, anti imperialist, seculier en levenslang zionist Albert Memmi. Waarom reikt zijn bekendheid nauwelijks verder dan de grens van Frankrijk? Productie: Gizelle Mijnlieff.

Deze week schrijft wetenschapsfilosoof Trudy Dehue in De Groene Amsterdammer over het dopen van ongeboren foetussen en embryo’s, een katholiek gebruik. Een gruwelijke praktijk waarbij een vrouw – levend of dood – werd opengesneden om de ongeborene alsnog te dopen en zo een plaats in de hemel te verzekeren. Weinigen kennen deze geschiedenis, terwijl zij uitvoerig beschreven staat in priesterhandleidingen en vroedvrouwenboekjes. Toen Dehue het onderwerp kort aanstipte in een interview met Trouw, stroomden de reacties binnen. Dat bracht haar ertoe verder te graven. Steeds meer bronnen en getuigenissen kwamen boven water, wat uitmondde in het stuk dat nu te lezen is. Kees van den Bosch spreekt met haar over wat er precies gebeurde, hoe deze geschiedenis zo lang uit beeld kon blijven en welke sporen zij vandaag nog nalaat. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.

“Lord have mercy, if I’ve done somebody wrong. Lord have mercy, if you please.” Klassieke bluesmuziek klinkt op de avond dat Jeroen van Bergeijk zich laat opsluiten in een tbs-kliniek. Tot half elf. Daarna is het doodstil. Een vastlopend tbs-systeem en een onverklaarbare interesse in gesloten systemen zijn voor Van Bergeijk de aanleiding om een maand mee te lopen in tbs-kliniek De Rooyse Wissel in Oostrum. Hij schrijft erover voor De Groene Amsterdammer en bespreekt zijn ervaring met Kees van den Bosch. Het meest indrukwekkend voor Van Bergeijk was een stille interactie met een patiënt, Orlando. Samen zouden ze een schilderij maken, met één kwast, maar contact leggen bleek onmogelijk. En toch, zonder een woord te wisselen, leerde Bergeijk veel over Orlando. Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.

Vier jaar geleden begon de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, gevolgd door sancties en het uitsluiten van Rusland uit de wereldeconomie. Houdt Ruslands oorlogseconomie het vol, of zal het regime van Poetin gaan wankelen door economische stagnatie? We bespreken het met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. In Historische Woorden horen we van de nieuwe Japanse premier Takaichi Sanae, die Japan nog harder aan het werk wil zetten. En terwijl Trump met handelstarieven zwaait, sluiten allerlei andere landen nieuwe handelsovereenkomsten buiten de VS om. Groene-columnist en historicus Nicholas Mulder buigt zich over de vraag of Amerika zichzelf dreigt te isoleren. Productie: Gizelle Mijnlieff.

Met het nieuwe minderheidskabinet moet Den Haag zich opmaken voor een periode van werken aan wisselende meerderheden; ‘een eindeloze formatie’, noemt Coen van de Ven het in zijn stuk in De Groene Amsterdammer deze week. De vraag is welke visie de hoofdrolspelers voor ogen hebben. Waar Lubach spreekt van Yeşilgöz I, heeft Van de Ven het over Rutte IV. Wordt het lang leve het bedrijfsleven, of keert er toch iets van gemeenschapsgevoel terug? Na een bewogen Kamerdebat gaan Coen van de Ven en Kees van den Bosch in gesprek over de huidige stand van zaken van deze onwennige coalitie. Wie is Rob Jetten en wat weten we van zijn manier van leidinggeven? Ze spreken over het pensioenakkoord, het toneelspel in de Tweede Kamer en Yeşilgöz in haar vechtmodus. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.