Een nieuw kabinet is voor iedereen weer wennen. Tweede en Eerste Kamer, de media, de ambtenaren in de Haagse torens en de nieuwe bewindslieden zelf moeten zich de nieuwe situatie en hun nieuwe rol zo snel mogelijk eigen maken. Zeker bewindslieden die als ‘een frisse wind van buiten’ zijn geworven komen soms wel even in een ontgroeningsperiode terecht. Het kabinet-Jetten is hierin verrassend 'traditioneel'.

Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken hoe Rob Jetten en de zijnen de eerste weken doorkwamen, wat daarbij opviel en welke gids uit het verleden beschikbaar is die elke nieuwe bewindspersoon zou moeten volgen. Want uit de ervaringen van eerdere ambtgenoten zijn tien lessen te leren voor een succesvolle start waarmee de nieuwe minister of staatssecretaris direct kan verrassen als een daadkrachtig en doeltreffend lid van een kabinet.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Les 1 - Bewaar je onafhankelijkheid

Zodra een minister het departement binnenloopt wordt er voortreffelijk voor gezorgd. Dat is mooi en levensgevaarlijk. Een bewindspersoon moet beseffen dat hij geen verlengstuk van zijn ministerie is, maar evenmin een correctie of straf op het ambtelijk apparaat. Hij moet zich dus niet laten 'inpakken', maar ook niet - zoals Marjolein Faber - een soort oorlog tegen de eigen omgeving beginnen. Leerzaam is hoe Jos van Kemenade in 1981 bij zijn terugkeer op Onderwijs en Wetenschappen de lessen van zijn eerste ambtstermijn benutte voor stevige politieke aansturing van het departement.

Les 2 - Heb een plan

Heeft een minister bij aantreden zelf niet veel visie, dan is dat voor het ministerie helemaal geen probleem. Men heeft een prachtig inwerkdossier klaarliggen en elke ambtelijke top gebruikt de minister graag als assistent voor de uitvoering. Daarom kan een minister maar beter meteen bij aantreden duidelijk laten blijken wel degelijk een eigen plan te hebben en het departement daar goed van doodringen. Wim Deetman deed dit op O&W zo krachtig dat de onthutste ambtelijke top hem liet vragen: “Meent u dit écht, excellentie?” Bij Jetten zagen we hoe Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zijn eerste buitenlandse bezoek benutte om een beleidsvisie voor Europa te lanceren.

Les 3 - Verover de sector

Voor een nieuwe bewindspersoon is snel en goed - en dat is niet hetzelfde! - vertrouwen winnen in de beleidssector cruciaal. Wie dat kan zit eigenlijk meteen al goed. Wouter Koolmees (Sociale Zaken in Rutte III) bouwde in de polder meteen zoveel krediet op, dat hij zelfs een pensioenakkoord wist te smeden. Iets wat vele voorgangers uit de handen was geglipt. Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan in de complexe situatie die zijn start bepaalt dus veel van zijn partijgenoot leren. Mark Rutte bleek al direct zeer behendig toen hij in Balkenende II als staatssecretaris op O&W de hopeloos verziekte toestand moest repareren die Annette Nijs achterliet.

Les 4 - Ken je rivalen en je steunpilaren

In een nieuw kabinet weet een nieuwe minister niet meteen op wie hij extra moet letten. Rivalen zitten meestal bij collega's uit de eigen partij. Steunpilaren vaak bij ‘n andere. Dilan Yesilgöz (Defensie) zal vast goed opletten wat Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) doet, bijvoorbeeld.  

Les 5 - Snap de premier

Elke premier heeft collega's in de ministerraad waar hij extra scherp naar luistert. Sowieso naar die van Financiën. Hoe Eelco Heinen bij de start rommelde rond Box-3 leverde een reprimande op van Jetten, heel ongebruikelijk. Een nieuwe bewindspersoon doet er goed aan een eigen verstandhouding met de chef te ontwikkelen. Zo had Dries van Agt had een bijzondere band met zijn minister voor Wetenschapsbeleid, Rinus Peijnenburg, zijn 'economieleraar'. Ruud Lubbers had dit met Deetman: “Mijn barometer." Die raadpleegde hij bij complexe ethische kwesties. Voor Rutte was in zijn beginjaren Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) een soort hitteschild naar de eigen VVD.

Les 6 - Snap de Kamer

Nieuwe ministers die hun nieuwe rol als politiek functionaris niet echt doorzien, gaan in de Tweede Kamer vaak subiet nat. Dan ruikt men bloed, dan heerst  ‘de geur van wilde beesten’, zoals Hans van Mierlo het muntte. Ministers als Judith Uitermark, Hayo Apotheker en nu Elanor Boekholt-O’Sullivan bleken zeer kwetsbaar zodra in debatten uitkwam dat zij de codes, zeden en rollen van Kamerleden niet aanvoelden. Maar er zijn er die respect winnen omdat zij bereid blijken te leren van hun niet erg geslaagde start. Kajsa Ollongren werd in haar tweede termijn, op Defensie, duidelijk hoger gewaardeerd dan op Binnenlandse Zaken.

Les 7 - Snap je eigen partij

Nee - het is vaak helemaal geen warm bad. Een nieuwe minister ontmoet in eigen kring vaak zure, jaloerse blikken. 'Waarom die wel en ik niet in het kabinet?', zoemt het. Gevoel voor wat leeft in de achterban is nuttig, naïviteit niet. Rond Jettens ploeg zal dit minder urgent zijn. D66 en CDA konden onverwacht veel mensen op het schild hijsen.  

Les 8 - Tem het apparaat

Een doordacht minister maakt zijn departement meteen bij de start duidelijk wie de baas is. Niet door bazigheid, maar door stuurmanskunst. Elk ministerie houdt van een sterke bewindspersoon. De ambtenarij temmen moet je niet als goed voornemen overlaten voor je tweede ambtsperiode. Op Verkeer en Waterstaat gaf Camiel Eurlings een sterk staaltje van zulke nuttige disciplinering.

Les 9 - Boei de media

Spring niet door elk hoepeltje om aandacht te krijgen. Minister Boekholt die zonder enige dossierkennis een interview gaf aan een Brits dagblad, dat is precies hoe het niet moet. Was er nou niemand te vinden die haar in deze fase goed kon begeleiden? Of was zij zelf zo eigenwijs? Media-optredens, zeker bij de start, doe je maar beter zeer doordacht, beperkt en puur op de inhoud. Verras juist met die kwaliteit. En Rob Jetten zou ook even moeten reflecteren op de stroom filmpjes die hij rondstrooit. Wat doet hij als die al snel gaan vervelen?

Les 10 – Gebeurtenissen

Wees als minister sereen. Er overkomen je dingen waar je nooit op voorbereid kunt zijn. Jetten kreeg inmiddels twee keer op rij - als minister en als premier - een enorme energiecrisis in oorlogstijd op zijn bord. Hij heeft in elk geval kunnen oefenen. De zeer ervaren Gerrit Braks kon dat niet. Die was erg geliefd, maar toen hij voor de derde keer aantrad, was het ineens helemaal mis. 'Visfraude’ werd hem aangewreven. Zijn voorheen ijzersterke positie was opeens onhoudbaar. Zelfs een woedende Lubbers kon hem niet redden.

***

Verder kijken

Yes, Minister!

Yes,  Prime Minister!

*** 

Verder luisteren

568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten

563 - Als minderheid meerderheden maken

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president

550 - Dick Schoof, een premier om van te leren

438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen

181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker

527 - Politici en hun boek

461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders 

385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht

401 - Adieu Dries!

351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later

161 - Hans van Mierlo, een politieke popster

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:50:47 – Deel 2

01:20:35 – Deel 3

01:33:26 – Adverteren in BB

01:42:01 – Einde

Een nieuw kabinet is voor iedereen weer wennen. Tweede en Eerste Kamer, de media, de ambtenaren in de Haagse torens en de nieuwe bewindslieden zelf moeten zich de nieuwe situatie en hun nieuwe rol zo snel mogelijk eigen maken. Zeker bewindslieden die als &lsquo;een frisse wind van buiten&rsquo; zijn geworven komen soms wel even in een ontgroeningsperiode terecht. Het kabinet-Jetten is hierin verrassend 'traditioneel'.
Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken hoe Rob Jetten en de zijnen de eerste weken doorkwamen, wat daarbij opviel en welke gids uit het verleden beschikbaar is die elke nieuwe bewindspersoon zou moeten volgen. Want uit de ervaringen van eerdere ambtgenoten zijn tien lessen te leren voor een succesvolle start waarmee de nieuwe minister of staatssecretaris direct kan verrassen als een daadkrachtig en doeltreffend lid van een kabinet.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. <a href="https://vriendvandeshow.nl/bb">Word ook vriend van de show!</a>
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? <a href="mailto:adverteren@dagennacht.nl">Zend ons een mailtje</a>&nbsp; en wij zoeken contact.
***
Les 1 - Bewaar je onafhankelijkheid
Zodra een minister het departement binnenloopt wordt er voortreffelijk voor gezorgd. Dat is mooi en levensgevaarlijk. Een bewindspersoon moet beseffen dat hij geen verlengstuk van zijn ministerie is, maar evenmin een correctie of straf op het ambtelijk apparaat. Hij moet zich dus niet laten 'inpakken', maar ook niet - zoals Marjolein Faber - een soort oorlog tegen de eigen omgeving beginnen. Leerzaam is hoe Jos van Kemenade in 1981 bij zijn terugkeer op Onderwijs en Wetenschappen de lessen van zijn eerste ambtstermijn benutte voor stevige politieke aansturing van het departement.
Les 2 - Heb een plan
Heeft een minister bij aantreden zelf niet veel visie, dan is dat voor het ministerie helemaal geen probleem. Men heeft een prachtig inwerkdossier klaarliggen en elke ambtelijke top gebruikt de minister graag als assistent voor de uitvoering. Daarom kan een minister maar beter meteen bij aantreden duidelijk laten blijken wel degelijk een eigen plan te hebben en het departement daar goed van doodringen. Wim Deetman deed dit op O&amp;W zo krachtig dat de onthutste ambtelijke top hem liet vragen: &ldquo;Meent u dit &eacute;cht, excellentie?&rdquo; Bij Jetten zagen we hoe Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zijn eerste buitenlandse bezoek benutte om een beleidsvisie voor Europa te lanceren.
Les 3 - Verover de sector
Voor een nieuwe bewindspersoon is snel en goed - en dat is niet hetzelfde! - vertrouwen winnen in de beleidssector cruciaal. Wie dat kan zit eigenlijk meteen al goed. Wouter Koolmees (Sociale Zaken in Rutte III) bouwde in de polder meteen zoveel krediet op, dat hij zelfs een pensioenakkoord wist te smeden. Iets wat vele voorgangers uit de handen was geglipt. Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan in de complexe situatie die zijn start bepaalt dus veel van zijn partijgenoot leren. Mark Rutte bleek al direct zeer behendig toen hij in Balkenende II als staatssecretaris op O&amp;W de hopeloos verziekte toestand moest repareren die Annette Nijs achterliet.
Les 4 - Ken je rivalen en je steunpilaren
In een nieuw kabinet weet een nieuwe minister niet meteen op wie hij extra moet letten. Rivalen zitten meestal bij collega's uit de eigen partij. Steunpilaren vaak bij &lsquo;n andere. Dilan Yesilg&ouml;z (Defensie) zal vast goed opletten wat Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) doet, bijvoorbeeld.&nbsp;&nbsp;
Les 5 - Snap de premier
Elke premier heeft collega's in de ministerraad waar hij extra scherp naar luistert. Sowieso naar die van Financi&euml;n. Hoe Eelco Heinen bij de start rommelde rond Box-3 leverde een reprimande op van Jetten, heel ongebruikelijk. Een nieuwe bewindspersoon doet er goed aan een eigen verstandhouding met de chef te ontwikkelen. Zo had Dries van Agt had een bijzondere band met zijn minister voor Wetenschapsbeleid, Rinus Peijnenburg, zijn 'economieleraar'. Ruud Lubbers had dit met Deetman: &ldquo;Mijn barometer." Die raadpleegde hij bij complexe ethische kwesties. Voor Rutte was in zijn beginjaren Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) een soort hitteschild naar de eigen VVD.
Les 6 - Snap de Kamer
Nieuwe ministers die hun nieuwe rol als politiek functionaris niet echt doorzien, gaan in de Tweede Kamer vaak subiet nat. Dan ruikt men bloed, dan heerst &nbsp;&lsquo;de geur van wilde beesten&rsquo;, zoals Hans van Mierlo het muntte. Ministers als Judith Uitermark, Hayo Apotheker en nu Elanor Boekholt-O&rsquo;Sullivan bleken zeer kwetsbaar zodra in debatten uitkwam dat zij de codes, zeden en rollen van Kamerleden niet aanvoelden. Maar er zijn er die respect winnen omdat zij bereid blijken te leren van hun niet erg geslaagde start. Kajsa Ollongren werd in haar tweede termijn, op Defensie, duidelijk hoger gewaardeerd dan op Binnenlandse Zaken.
Les 7 - Snap je eigen partij
Nee - het is vaak helemaal geen warm bad. Een nieuwe minister ontmoet in eigen kring vaak zure, jaloerse blikken. 'Waarom die wel en ik niet in het kabinet?', zoemt het. Gevoel voor wat leeft in de achterban is nuttig, na&iuml;viteit niet. Rond Jettens ploeg zal dit minder urgent zijn. D66 en CDA konden onverwacht veel mensen op het schild hijsen.&nbsp;&nbsp;
Les 8 - Tem het apparaat
Een doordacht minister maakt zijn departement meteen bij de start duidelijk wie de baas is. Niet door bazigheid, maar door stuurmanskunst. Elk ministerie houdt van een sterke bewindspersoon. De ambtenarij temmen moet je niet als goed voornemen overlaten voor je tweede ambtsperiode. Op Verkeer en Waterstaat gaf Camiel Eurlings een sterk staaltje van zulke nuttige disciplinering.
Les 9 - Boei de media
Spring niet door elk hoepeltje om aandacht te krijgen. Minister Boekholt die zonder enige dossierkennis een interview gaf aan een Brits dagblad, dat is precies hoe het niet moet. Was er nou niemand te vinden die haar in deze fase goed kon begeleiden? Of was zij zelf zo eigenwijs? Media-optredens, zeker bij de start, doe je maar beter zeer doordacht, beperkt en puur op de inhoud. Verras juist met die kwaliteit. En Rob Jetten zou ook even moeten reflecteren op de stroom filmpjes die hij rondstrooit. Wat doet hij als die al snel gaan vervelen?
Les 10 &ndash; Gebeurtenissen
Wees als minister sereen. Er overkomen je dingen waar je nooit op voorbereid kunt zijn. Jetten kreeg inmiddels twee keer op rij - als minister en als premier - een enorme energiecrisis in oorlogstijd op zijn bord. Hij heeft in elk geval kunnen oefenen. De zeer ervaren Gerrit Braks kon dat niet. Die was erg geliefd, maar toen hij voor de derde keer aantrad, was het ineens helemaal mis. 'Visfraude&rsquo; werd hem aangewreven. Zijn voorheen ijzersterke positie was opeens onhoudbaar. Zelfs een woedende Lubbers kon hem niet redden.
***
Verder kijken
<a href="https://www.youtube.com/watch?v=91JFYP52Mf0">Yes, Minister!</a>
<a href="https://www.youtube.com/watch?v=m3fJuWMCOe0">Yes,&nbsp; Prime Minister!</a>
***&nbsp;
Verder luisteren
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten">568 &ndash; Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/563-als-minderheid-meerderheden-maken">563 - Als minderheid meerderheden maken</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier">557 &ndash; Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/550-dick-schoof-een-premier-om-van-te-leren">550 - Dick Schoof, een premier om van te leren</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/438-het-nieuwe-kabinet-als-kleuterklas-de-koning-kun-je-niet-spelen">438 &ndash;Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/181-voor-nieuwe-kamerleden-en-bewindslieden-lessen-uit-de-politieke-praktijk-van-jet-bussemaker">181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/527-politici-en-hun-boek">527 - Politici en hun boek</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/461-ruud-lubbers-zag-het-een-slag-anders">461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders</a>&nbsp;
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/385-jan-de-koning-en-het-verschil-tussen-een-greppel-en-de-laatste-gracht">385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/401-adieu-dries">401 - Adieu Dries!</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/351-politiek-als-hartstocht-drie-jonge-bewindslieden-uit-het-kabinet-den-uyl-vijftig-jaar-later">351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later</a>
<a href="https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/161-hans-van-mierlo-een-politieke-popster">161 - Hans van Mierlo, een politieke popster</a>
***
Tijdlijn
00:00:00 &ndash; Deel 1
00:50:47 &ndash; Deel 2
01:20:35 &ndash; Deel 3
01:33:26 &ndash; Adverteren in BB
01:42:01 &ndash; Einde

Wat gebeurt er voor en achter de schermen in de politiek? In de podcast Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met politieke hoofdrolspelers en hooggekwalificeerde deskundigen. Betrouwbare Bronnen koppelt Nederlandse politiek en beleid aan Europese en internationale ontwikkelingen.

De host van de podcast is Jaap Jansen, een politieke journalist die al zo’n dertig jaar op het Binnenhof werkt. In veel afleveringen koppelt historicus Pieter Gerrit Kroeger met diepgravende betogen en smeuïge anekdotes politieke geschiedenis aan de actualiteit van nu.

Nieuwe afleveringen van Betrouwbare Bronnen verschijnen doorgaans op dinsdag en vrijdag.

Reacties zijn welkom via Twitter @jaapjansen @pgkroeger en via betrouwbarebronnen@dagennacht.nl

Betrouwbare Bronnen heeft ook een website met actuele informatie.

Wilt u informatie over de mogelijkheid om te adverteren of te sponsoren, stuur dan een mailtje aan: adverteren@dagennacht.nl en we nemen zo snel mogelijk contact met u op!

Wat gebeurt er voor en achter de schermen in de politiek? In de podcast Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met politieke hoofdrolspelers en hooggekwalificeerde deskundigen. Betrouwbare Bronnen koppelt Nederlandse politiek en beleid aan Europese en internationale ontwikkelingen.De host van de podcast is Jaap Jansen, een politieke journalist die al zo’n dertig jaar op het Binnenhof werkt. In veel afleveringen koppelt historicus Pieter Gerrit Kroeger met diepgravende betogen en smeuïge anekdotes politieke geschiedenis aan de actualiteit van nu.Nieuwe afleveringen van Betrouwbare Bronnen verschijnen doorgaans op dinsdag en vrijdag.Reacties zijn welkom via Twitter @jaapjansen @pgkroeger en via betrouwbarebronnen@dagennacht.nlBetrouwbare Bronnen heeft ook <a href="https://vriendvandeshow.nl/bb" rel="noopener noreferrer" target="_blank">een website</a> met actuele informatie.Wilt u informatie over de mogelijkheid om te adverteren of te sponsoren, stuur dan een mailtje aan: <a href="mailto:adverteren@dagennacht.nl" rel="noopener noreferrer" target="_blank">adverteren@dagennacht.nl</a> en we nemen zo snel mogelijk contact met u op!

Betrouwbare Bronnen

Wat gebeurt er voor en achter de schermen in de politiek? In de podcast Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met politieke hoofdrolspelers en hooggekwalificeerde deskundigen. Betrouwbare Bronnen koppelt Nederlandse politiek en beleid aan Europese en internationale ontwikkelingen.
De host van de podcast is Jaap Jansen, een politieke journalist die al zo&rsquo;n dertig jaar op het Binnenhof werkt. In veel afleveringen koppelt historicus Pieter Gerrit Kroeger met diepgravende betogen en smeu&iuml;ge anekdotes politieke geschiedenis aan de actualiteit van nu.
Nieuwe afleveringen van Betrouwbare Bronnen verschijnen doorgaans op dinsdag en vrijdag.
Reacties zijn welkom via Twitter @jaapjansen @pgkroeger en via betrouwbarebronnen@dagennacht.nl
Betrouwbare Bronnen heeft ook <a href="https://vriendvandeshow.nl/bb">een website</a> met actuele informatie.
Wilt u informatie over de mogelijkheid om te adverteren of te sponsoren, stuur dan een mailtje aan: <a href="mailto:adverteren@dagennacht.nl">adverteren@dagennacht.nl</a> en we nemen zo snel mogelijk contact met u op!